زردشت و ابراهیم در منابع اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ، دانشگاه تهران.

چکیده

در منابع دورهٔ اسلامی، بارها داستان‌های اساطیری متعلق به ایران باستان با داستان‌های سامی و یهودی آمیخته شده است. در این فرآیند، بسیاری از شخصیت‌های اساطیری و ملی ایران با شخصیت‌های مذکور در قرآن کریم و تورات پیوند یافته یا تطبیق داده شده است. از جمله اشخاصی که در این منابع با برخی انبیای بنی‌اسرائیل پیوند داده شده، زردشت، پیامبر باستانی ایران، است که بارها او را با ابراهیم، ارمیا و عُزَیز مرتبط دانسته‌اند یا با آنها تطبیق داده‌اند. هدف این مقاله بررسی این روایت‌ها، چگونگی و چرایی تطبیق‌های انجام‌یافته و دلایل به وجود آمدن آنها است. افزون بر آن، می‌کوشیم با بررسی منابع به این نکته پی ببریم که چه کسانی مسبب پدیدآمدن چنین روایاتی بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Zoroaster and Abraham in Islamic Sources

نویسنده [English]

  • Kolsoum Ghazanfari
Assistant Professor, Department of History, University of Tehran,
چکیده [English]

In several occasions in the sources of Islamic period, the mythological stories of ancient Iran have been combined and merged with Jewish and Sami stories. For this matter, many mythological and national characters of ancient Iran have been connected to or identified with their corresponding ones in the Torah and Koran. Zoroaster is the ancient Iranian prophet who has been associated or occasionally identified with some Jewish and Semitic prophets such as Ebrāhīm/Abraham, ʾArmiyāh/ Jeremiah and ʿOzayz/Ezra. The present study is thus aimed at investigating these narratives and the reasons behind their identification. Moreover, it has attempted to find those responsible for creation of such narratives.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iranian Mythology
  • Islamic sources
  • Zoroaster
  • Abraham
  • Fire
  • Iconoclast
قرآن کریم.

ابن اثیر، عز الدین (1385). الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر، ج1-2.

ابن خلدون، ابو زید عبدالرحمن بن محمد (1988). دیوان المبتدء والخبر، بیروت: دار الفکر.

ابن فقیه، ابوبکر احمد بن محمد (1996). البلدان، بیروت: عالم الکتب.

بلاذری، احمد بن یحیی (1988). فتوح البلدان، بیروت: دار و مکتبة الهلال.

بلعمی، ابوعلی (1378). تاریخ‌نامهٔ طبری، تصحیح: محمد روشن، تهران: سروش.

بهرام پژدو، زرتشت (1348). زراتشت نامه، تصحیح: رزنبرگ و دبیرسیاقی، تهران: طهوری.

بیرونی، ابوریحان (1386). آثار الباقیة عن قرون الخالیة، ترجمه و تصحیح: علی‌اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر.

بیهقی (ابن‌فندق)، ابوالحسن علی بن زید (1361). تاریخ بیهق، تصحیح: احمد بهمنیار، تهران: کتاب‌فروشی فروغی.

ثعالبی، ابومنصور عبدالملک بن محمد بن اسماعیل (1368). غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم، ترجمه: فضایلی، تهران: نقره.

حموی، یاقوت بن عبدالله (1995). معجم البلدان، بیروت: دار صادر.

خورنی، موسی (1380). تاریخ ارمنیان، ترجمه: ادیک باغداساریان، تهران: احسان.

زرین‌کوب، عبدالحسین (1369). در جست‌وجوی تصوف در ایران، تهران: امیرکبیر.

شهرستانی، محمد بن عبدالکریم (1368). الملل والنحل، تصحیح: احمد فهمی، قاهره: مکتبة الحسن السجادیة، ج1-2.

طبری، محمد بن جریر (1967). تاریخ الامم والملوک، بیروت: دار التراث، ج1-2.

فردوسی، ابوالقاسم (1386). شاهنامه، تصحیح: خالقی مطلق، تهران: دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، ج5، 6، 7.

فردوسی، ابوالقاسم (1960-1971). شاهنامه، تصحیح: برتلس و دیگران، مسکو: آکادمی علوم مسکو، ج7.

فروزنده، مسعود (1377). تحقیقی در دین صابئین مندائی، تهران: سماط، ج1.

کتاب مقدس، عهد عتیق و عهد جدید (1379). ترجمهٔ: فاضل‌خان همدانی، ویلیام گلن و هنری مارتن، تهران: اساطیر.

گردیزی، ابوسعید (1347). زین الاخبار، تصحیح: حبیبی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

مجمل التواریخ والقصص (1318). تصحیح: محمدتقی بهار، تهران: کلاله خاور.

مسعودی، علی بن حسین (1409). مروج الذهب و معادن الجوهر، تصحیح: اسعد داغر، قم: دار الهجرة، ج2.

مسعودی، علی بن حسین (1938). التنبیه والاشراف، قاهره: دار الصاوی.

معین، محمد (1326). مزدیسنا و تأثیر آن بر ادبیات فارسی، تهران: دانشگاه تهران.

مقدسی، مطهر بن طاهر (1995). البدا والتاریخ، مصر: مکتبة الثقافة الدینیة.

نرشخی، محمد بن جعفر (1363). تاریخ بخارا، تصحیح: سید محمدتقی مدرس تبریزی، تهران: توس.

هاکس، جیمز (1383). قاموس کتاب مقدس، ترجمه: شیبانی، تهران: اساطیر.

یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب (1995). تاریخ الیعقوبی، بیروت: دار صادر.

Bausani, A. (1959). Persia religiosa da Zarathustra a Baha’u’lla, Milan: Saggiatore.

Boyce, M. (1975). “Iconoclasm among the Zoroastrians”, in: Christianity, Judaism and other Greco-Roman Cults, Studies for Morton Smith at Sixty, J. Neusner (ed.), Leiden, No. 4, pp. 93-111.

Boyce, M. (1992). Zoroastrianism: Its Antiquity and Constant Vigour, Costa Mesa: Mazda.

Bunis, D. M. (1957). A Guide to Reading and Writing Judezmo, New York: the Judezmo Society-Adelantre.

Christensen. A. (1925). Le regne du roi Kawādh I et le communisme Mazdakite, Copenhagen: Munksgaard.

Dēnkard Book 7, from sacred books of the east, [tr. E. W. West] (1897). Oxford: Oxford University Press.

Eduljee, H. E. (1980). “The date of Zoroaster”, Journal of K. R. Cama Oriental Institute, No. 48, pp. 103-60.

Ghazanfari, K. (2011). “The Zoroastrian Iconoclastic Movement in the Medieval Persian and Arabic Sources”, Journal of the K. R. Cama Oriental Institute, No. 71, pp. 45-53.

Gottheil, R. (1894). “References to Zoroaster in Syriac and Arabic literature”, Classical Studies in Honour of Henry Drisler, New York, pp. 24-32.

Henning, W. B. (1957). Mitteliranisch, Handbuch der Orientalistik, Leiden- Köln, IV/1, pp. 20-130.

Jackson, W. (1906). Persia Past and Present: A Book of Travel and Research, New York & London: Macmillan.

Jackson, W. (1965). Zoroaster the Prophet of Ancient Iran, New York: AMS Press.

Josephus, Flavius (1737). Jewish Antiquities, tr. William Whiston, US. Gutenberg, availiable at: http://digital.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=2848

Lommel, H. (1954). “Anahita-Sarasvati”, Asiatica, Festschrift Friedrich Wellerzum 65, Geburtstag, Leipzig, pp. 405-413.

Netzer, A. (1997). “Ebrāhīm”, Encyclopaedia Iranica, http://www.iranicaonline.org/articles/ ebrahim.

Pliny, the Elder (1893). Natural History, John Bostock (tr.), London: H. G. Bohn.

Rudolph, K. (2008). “The Mandaean Religion”, Encyclopaedia Iranica, availiable at: www.iranicaonline.org/articles/mandaeans-2-religion.

Russel, J. R. (1987). “Our father Abraham and the Magi”, Journal of the KR Cama Oriental Institute, pp. 56-73.

Shahbazi, Sh. (2003). “Historiography Pre-Islamic Period”, Encyclopedya Iranica, availiable at: http://www.iranicaonline.org/articles/historiography-ii.

Shaked, Sh. (1988). “Baruch”, Encyclopaedia Iranica, availiable at: http://www.iranica.com/ articles/baruch-baruk-baruk-in-ar.

Stausberg, M. (2002). Die Religion Zarathustras, vol. 1, Stuttgart, Kohlhammer.

Strabo (1929). The Geography of Strabo, [tr. Horace Leonard], London: William Heinemann.

Wizīdagīhā ī Zādspram (1993). [ed. & tr. Ph. Gignoux & A. Tafazzoli], Paris: Association pour l'Avancement des Études Iraniennes.