امر قدسی و برساخت معنا: دین به مثابه نظام معنایی جمعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه جامعه‌شناسی سیاسی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

چکیده

تمرکز این مقاله بر کنکاش در چیستی معنای دینی (نه معنای دین) و چگونگی عملکرد آن در برساخت رفتار و کنش‌های فردی و جمعی است که با اتخاذ برساخت‌گرایی اجتماعی به عنوان رویکرد نظری‌روشی صورت گرفته است. از دیدگاه برساخت‌گرایی اجتماعی، دین، سایبان مقدسی است (به تعبیر برگر) که توان چشمگیر آن در معنابخشی به تمام وجوه حیات انسانی در اشکال فردی و جمعی، آن را به یکی از نظام‌های معنایی بسیار نامیرا و مؤثر در زندگی بشری تبدیل کرده است. از این‌رو حتی در عصر پساسکولاریسم نیز، ماهیت دین به عنوان منبع معنایی، هرچند با بازنمایی‌های متفاوت، اما به صورتی پیوسته، توأم با فراز و نشیب، پایدار بوده است. برساخت‌گرایان معتقدند دین، نظام معنایی کاملاً جمعی و تعاملی است که بسان نظام معنایی غالب عمل می‌کند که جهان و پدیده‌های آن را برای باورمندان، فهم‌پذیر، هدفمند و توجیه‌پذیر می‌کند و حتی زمانی که این نظام غالب، در گستره فردی و جمعی، با مشکل مواجه شود، معنای موقعیتی نشئت‌گرفته از آن، به عنوان جایگزین موقت و گاه دائمی عمل کرده، هویت، رفتار و کنش‌های متعدد را برمی‌سازد و جهت‌دهی می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Sacred Matter and Construction of Meaning: Religion as a Collective Semantic System

نویسنده [English]

  • Zahra Khoshkjan
Assistant Professor, Department of Political Sociology, Shahid Bahonar University, Kerman, Iran
چکیده [English]

The focus of this article is on exploring what religious meaning (not the meaning of religion) is and how it functions in constructing individual and collective behaviors and actions that have been carried out by adopting social constructivism as a theoretical-methodical approach. From the point of view of social constructivism, religion is a sacred canopy (according to Berger), whose remarkable power in giving meaning to all aspects of human life in individual and collective forms, has made it one of the most immortal and effective semantic systems in human life. Thus, even in the age of post-secularism, the nature of religion as a semantic resource has been consistent, albeit with different representations, but steadily with ups and downs. Constructivists believe that religion is a purely collective and interactive semantic system that functions as the dominant semantic system that makes the world and its phenomena comprehensible, purposeful, and justifiable for believers, and even when this dominant system, individually and collectively, is in trouble, a temporary meaning derived from it acts as a provisional and sometimes permanent alternative, constructing and directing multiple identities, behaviors, and actions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social Constructivism
  • religion
  • Dominant Semantic System
  • Sociology of Religion
  • Meaning
آشتیانی، منوچهر (۱۳۸۷). جامعه‌شناسی شناخت: کلیات و مقدمات، تهران: قطره.
برگر، پیتر؛ لوکمان، توماس (۱۳۷۵). ساخت اجتماعی واقعیت: رساله‌ای در جامعه‌شناسی شناخت، ترجمه: فریبرز مجیدی، تهران: اندیشه‌های عصر نو.
Bailey, E. (2006). Implicit Religion in Contemporary Society, Kok Pharos Pub, LA.
Berger, P. (1990). The Sacred Canopy: Elements of Sociological Theory of Religion, Chicago: Anchor Pub.
Burr, V. (1999). An Introduction to Social Constructionism, London: Routledge.
Eliade, M. (1959). The Sacred and the Profane: The Nature of Religion, NY: Houghton Mifflin Harcourt.
Geertz, C. (1973). Interpretation of Cultures, NY: Basic Group Pub.
Gergen, K. (1999). An Invitation to Social Construction, Sage Pub.
Gergen, K. (2001). Social Construction in Context, London: Sage Publication.
Heelas, P.; Woodhead, L. (2005). The Spiritual Revolution: Why Religion is giving Way to Spirituality? London: Wiley-Blackwell.
Hermans, C. (2002). Social Constructionism and Theology, Koln: Brill Press.
Park, C. (2013). "Why Religion? Meaning as Motivation", American Psychological Association, Vol. 25, No. 10, pp. 350-361.
Park, C. (2014). "Meaning, Spirituality, and Health: a Brief Introduction", Revista Pistis Praxis 6 (1), pp. 17-31.
Turner, B. (2010). The Sociology of Religion, Oxford: Willy-Blackwell Pub.
Weber, M. (1963). Sociology of Religion, Boston: Beacon Press.
Zuckerman, M. (2005). Psychobiology of Personality, Cambridge: Cambridge University Press.