رهیافت‌های تاریخی‌ادبی به تفسیر فمینیستی کتاب مقدس و قرآن کریم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه آزاد اسلامی

3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران

4 استادیار گروه فلسفه، دانشگاه آزاد اسلامی

چکیده

یکی از موانع بر سر راه زنان مؤمنی که در پی برابری و آزادی بیشترند، واژه‌ها و گزاره‌هایی از متون مقدس است که از آنها معانی مخالف با برابری مرد و زن برمی‌آید. این مقاله نشان می‌دهد فمینیست‌ها در مواجهه با چنین گزاره‌هایی از کتاب‌های مقدس، به رهیافت‌های تاریخی‌ادبی روی آورده‌اند. اما چرا فمینیست‌ها به سوی این رهیافت‌ها رفتند و آیا بهره‌بردن از این‌گونه رهیافت‌ها در عرضه تفسیری قانع‌کننده از گزاره‌های پرسش‌برانگیز موفقیت‌آمیز بوده است؟ از اواخر قرن بیستم، رهیافت‌های تاریخی‌ادبی به انتقادات فمینیست‌ها بر کتاب مقدس راه یافت و آنها کوشیدند نشان دهند که باورهای مردسالارانۀ دنیای قدیم چقدر بر گزاره‌های کتاب مقدس اثرگذار بوده است. فمینیست‌های مسلمان مسائل متفاوتی با مسیحیان دارند، زیرا گزاره‌های قرآن دربارۀ آفرینش زن و مرد نه‌تنها نیازمند نقد نیست، بلکه آیات قرآن در این موضوع از پشتوانه‌های دینی فمینیست‌ها است. آنچه برای این گروه از مسلمانان مسئله‌برانگیز است، آیاتی است که بار حقوقی دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Historical-Literary Approaches to a Feminist Exegesis of the Bible and the Qur’an

نویسندگان [English]

  • saeid shafiei 1
  • arezu eslami 2
  • ebrahim eghbal 3
  • nahmood abaei 4
1 Assistant professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, University of Tehran
2 PhD student, Quranic and Hadith Sciences, Islamic Azad University:
3 Associate professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, University of Tehran
4 Assistant professor, Department of Philosophy, Islamic Azad University
چکیده [English]

An obstacle on the way of women believers who pursue more equality and liberty are words and statements in scriptures, implying some sort of inequality between men and women. In this paper, we show that, faced with such religious statements, feminists have taken up historical-literary approaches. Here is the problem in this paper: why did feminists pursue such approaches? Do these approaches yield convincing exegeses of the challenging statements? Since late twentieth century, feminists adopted historical-literary approaches in their objections against the Bible. They tried to show how much the Bible was affected by early patriarchal beliefs. Muslim feminists are concerned with different issues from Christians, because Quranic statements concerning the creation of women and men are not objectionable, and count, indeed, as religious supports for feminists. What is challenging for this group of Muslims are Quranic verses with legal implications. It seems that they have, while preserving their faith, deployed modern methods and have had achievements in their defense of egalitarianism and its application to Quranic verses.

کلیدواژه‌ها [English]

  • historical criticism
  • Literary criticism
  • feminist exegesis
  • the Bible
  • the Qur’an

منابع

آلوسی بغدادی، محمود (بی‌تا). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

ابن أبی ‌حاتم رازی، عبد الرحمن بن ادریس (بی‌تا). التفسیر، به کوشش: أسعد محمد الطیب، صیدا: المکتبة العصریة.

احمد، لیلا (1392). زنان و جنسیت در اسلام: ریشه‌های تاریخی جدال امروزی، ترجمۀ: فاطمه صادقی، تهران: نگاه معاصر.

خندق‌آبادی، مجید (1394). «متن‌گرایی تاریخی: نگاهی به روش تفسیری آمنه ودود با تمرکز بر تفسیر آیه 34 سوره نساء»، در: سراج منیر، س6، ش18، ص41-76.

ذریّه، محمدجواد، و دیگران (1395). «الاهیات فمینیست به ‌مثابۀ تفسیر هرمنوتیکی کتاب مقدس»، در: قبسات، س21، ش82، ص103-126.

روتر، رادفورد رزماری (1393). «شکل‌گیری الاهیات فمینیستی مسیحی»، ترجمه: محمدامین خوانساری، در: خردنامه، ش13، ص21-43.

زمخشری، ابوالقاسم محمود بن عمر (1385/1966). الکشاف عن حقائق التنزیل و عیون الأقاویل، قاهره: شرکة مکتبة و مطبعة مصطفی البابی الحلبی و أولاده بمصر.

سعداوی، نوال (1982). الوجه العاری للمرأة العربیة، بیروت: المؤسسة الوطنیة للدراسات والنشر.

طباطبایی، محمد حسین (بی‌تا). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: منشورات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة.

طبرسی، امین الاسلام فضل بن حسن (1415/1995). تفسیر مجمع البیان، بیروت: مؤسسة الأعلمی.

طبری، محمد بن جریر (1415/ 1995). جامع البیان، به کوشش: صدقی جمیل العطار، بیروت: بی‌نا.

طوسی، محمد بن حسن (1409). التبیان، چاپ أحمد حبیب قصیر العاملی، بی‌جا: مکتب الاعلام الاسلامی، الطبعة الاولی.

فخر رازی، محمد بن عمر (1421/2000). التفسیر الکبیر او مفاتیح الغیب، بیروت: بی‌نا.

فیض کاشانی، ملامحسن (1419). الصافی فی القرآن، تحقیق: سید محسن حسینی أمینی، تهران: دار الکتب الاسلامیة، الطبعة الاولی.

قمی، علی بن ابراهیم (1404). التفسیر، به کوشش: طیب موسوی جزائری، قم: بی‌نا.

مقاتل بن سلیمان (1424/2003). التفسیر، چاپ احمد فرید، بیروت: بی‌نا.

ودود، آمنه (1393). قرآن و زن، ترجمه: اعظم پویازاده، معصومه آگاهی، تهران: حکمت.

Barlas, Asma (2002). ‘‘Believing Women’’ in: Islam: Unreading Patriarchal Interpretations of the Qur’an, USA: University of Texas Press.

Eltantawi, Sarah (2012). “Fiding “YES” by Saying “NO”: A Tribute to Amina Wadud”, in: Ali, Kecia & et all, A Jihad for Justic: Honoring the Work and Life of Amina Wadud, USA: 48HrBooks, Available at: www.48HrBooks.com.

Fadel, Mohammad (2012). “Amina Wadud: a Guide to the Perplexed and a Model of Engaged Scholarship”, in: Ali, Kecia & et all, A Jihad for Justic: Honoring the Work and Life of Amina Wadud, USA: 48HrBooks, Available at: www.48HrBooks.com.

Hayes, John Haralson; Holladay, Carl R. (1987). Biblical Exegesis: A Beginner’s Handbook, Atlanta, Georgia: John Knox Press.

Hodgson-Wright, Stephanie (2001). “Early Fminism” in: The Routledge Companion to Feminism and Postfeminism, Edited by: Sara Gamble, London: Routledge.

Jasper, Alison (2001). “Feminism and Religion” in: The Routledge Companion to Feminism and Postfeminism, Edited by: Sara Gamble, London: Routledge.

Kahf, Mohja (2012). “The Water of Hajar”, in: Ali, Kecia & et all, A Jihad for Justic: Honoring the Work and Life of Amina Wadud, USA: 48HrBooks, Available at: www.48HrBooks.com.

Krentz, Edgar (1975). The Historical-Critical Method, Philadelphia: Fortress Press.

Marshall, I. Howard. (1977). “Historical Criticism” in: New Testament Interpretation: Essays on Principles and Methods, Carlisle: The Paternoster Press, revised 1979.

Novriantoni and El-Dardiry, Ramy (2005). ‘Interview with Asma Barlas: It is the Right for Every Muslim to Interpret the Quran for Themselves’, in: Liberal Islam Network, cited at Qantara.de – Dialogue with the Islamic World, accessed 13 May 2007, http://www. qantara.de/webcom/show_article.php/_c-307/_nr-28/_p-1/i.html?PHPSESSID=.

Saeed, Abdullah (2008). TheQuran:An Introduction, UK: Routledge.

Trill, Suzanne (2001). “Feminism versus Religion: Towards a Re-Reading of Aemilia Lanyer's Salve Deus Rex”, in: Renaissance and Reformation/ xxv, vol. 4, pp. 67-80.

Wacker, Marie-Theres (2006). “Feminist Criticism and Related Aspects”, in: The Oxford Handbook of Biblical Studies, Edited by J. W. Rogerson and Judith M. Lieu, Oxford: Oxford University Press, pp. 634-654.

Wadud-Muhsin, Amina (1999). Qur’an and Women: Rereading the Sacred Text from a Woman’s Perspective, New York: Oxford University Press.