دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 26 2026 02 20 The Formation of Manichaeism from Iran to China An Approach to Some Religious Components of Chinese Manichaeism تکوین مانویت از ایران تا چین رهیافتی به برخی مؤلفه‏ ‏های دینی مانویت چینی 89 112 236020 10.22034/jrr.2025.362064.2066 FA مریم احمدپور دانشجوی دکتری ادیان غیر ابراهیمی (ادیان ایرانی)، دانشگاه ادیان و مذاهب،قم، ایران محمد شکری فومشی استادیار گروه ادیان غیر ابراهیمی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0000-0003-2785-9125 Journal Article 2022 09 15 Manichaeism was founded in Babylon in the third century CE, during the reign of the second Sasanian monarch, and shortly thereafter became established in Central Asia. Following the emergence of the Mongol Empire in the thirteenth century CE and its domination of the region, the Manichaeans sought refuge in Fujian in southeastern China. In recent decades, the remains of these migrant Manichaeans have been discovered, revealing forms of Manichaeism that differed from the form prevalent in Iran and Central Asia. The present study seeks to examine the course of the development of Manichaeism from Iran to China and to show how, after its arrival in China, Manichaeism, which was often regarded as a foreign religion, managed to preserve itself within the religious traditions of the Chinese people in Fujian during difficult periods of religious persecution by incorporating diverse elements from Buddhist and Daoist traditions, thereby enabling its continued survival and expansion in China. The article also examines the similarities and differences among the deities mentioned in Mani the Buddha of Light and those found in other Manichaean sources. The fact that Manichaeism was able to continue its existence independently in southern China after the fall of the Tang dynasty provides good evidence of the flexibility and skill of its followers in maintaining the religion while preserving an appearance of religious reverence and legitimacy. مانویت که در سده سوم میلادی و در دوران دومین شاهنشاه ساسانی در بابِل بنیان گذاشته شد و اندکی بعد در آسیای مرکزی استقرار یافت، پس از ظهور امپراتوری مغول در قرن سیزدهم میلادی و سیطره آن بر این منطقه به فوجیان در جنوب شرقی چین پناه جست. در چند دهه اخیر، بقایای این مانویان مهاجر کشف شد که جلوه‌های متفاوتی از آن مانویتی را نشان داد که در ایران و آسیای مرکزی رایج بود. جستار حاضر قصد دارد نشان دهد سیر تحول مانویت از ایران تا چین به چه صورت بوده و بعد از ورود به چین، مانویتی که اغلب دینی بیگانه محسوب می‏شد، چگونه در فوجیان و در دوره‌های دشوار تفتیش عقاید، با جذب عناصر متنوعی از آیین‌های بودایی و دائویی، خود را در بطن مذهب مردم چین حفظ کرد تا بتواند به بقا و گسترش خود در چین ادامه دهد. این مقاله به شباهت‌ها و تفاوت‌های موجود میان خدایان موجود در مانی بودای روشنی و دیگر منابع مانوی نیز می‌پردازد. اینکه مانویت قادر بود پس از سقوط دودمان تانگ به طور مستقل در جنوب چین به زیست خود ادامه دهد؛ گواه خوبی بر انعطاف‏پذیری و مهارت پیروان آن در نگاه داشتن این دین در پرده‌ای از حرمت و مشروعیت است. https://adyan.urd.ac.ir/article_236020_fbc2ff5c70acb8e8d0cf70d5f9ca4e06.pdf