دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 25 2025 09 21 Imam Musa al-Sadr's Models for Rapprochement in Establishing Peaceful Coexistence Between Muslims and Christians الگوهای تقریب امام موسی صدر در ایجاد همزیستی مسالمت‌آمیز بین مسلمانان و مسیحیان 9 42 233636 10.22034/jrr.2025.503770.2257 FA جواد وفائی دانش آموخته دکتری فلسفه دین و مسائل جدید کلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0000-3244-5731 Journal Article 2025 02 03 <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">Rapprochement [or approximation] (taqrīb) and peaceful coexistence between Christians and Muslims, as one of the historical and religious concerns, has always been emphasized by religious teachings and the efforts of religious scholars. Imam Musa al-Sadr [Mūsā al-Ṣadr], as one of the prominent figures in the field of interfaith rapprochement, particularly in the interaction between Muslims and Christians, provided a successful model in this area based on deep Islamic foundations and religious frameworks. From his perspective, interfaith rapprochement not only requires extensive scholarly and practical efforts but must also be based on a correct understanding of religious foundations and respect for the red lines of both religions. This article, using an analytical-descriptive method, examines six models of rapprochement by Imam Musa al-Sadr: "1) A non-discriminatory view towards Muslims and Christians, 2) emphasizing unity as a fundamental principle, 3) creating conditions to reduce sectarianism, 4) establishing constructive relationships with Christians, 5) intelligence in discourse formation, and 6) facilitating dialogue and joint meetings." The findings of this research indicate that his approaches can be used as an effective model for strengthening peaceful coexistence and promoting interfaith dialogue. تقریب و همزیستی مسالمت‌آمیز میان مسیحیان و مسلمانان، به‌عنوان یکی از دغدغه‌های تاریخی و دینی، همواره مورد تأکید آموزه‌های دینی و تلاش‌های عالمان مذهبی بوده است. امام موسی صدر، به‌عنوان یکی از چهره‌های برجسته در حوزۀ تقریب بین‌الادیانی، به‌ویژه در تعامل میان مسلمانان و مسیحیان، با تکیه بر مبانی عمیق اسلامی و چارچوب‌های دینی، الگویی موفق در این زمینه ارائه کرده است. از دیدگاه وی، تقریب ادیان نه‌تنها مستلزم تلاش‌های علمی و عملی گسترده است، بلکه باید بر پایۀ درک صحیح از مبانی دینی و احترام به خطوط قرمز هر دو دین استوار باشد. این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی، به بررسی شش الگوی تقریبی امام موسی صدر می‌پردازد: «نگاه غیرتبعیض‌آمیز به مسلمانان و مسیحیان، تأکید بر وحدت به‌عنوان اصل بنیادین، بسترسازی برای کاهش نظام فرقه‌ای، ایجاد ارتباط سازنده با مسیحیان، هوشمندی در گفتمان‌سازی، و تسهیل گفتگو و نشست‌های مشترک». یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که رویکردهای او می‌تواند به‌عنوان الگوی کارآمدی برای تقویت همزیستی مسالمت‌آمیز و ترویج گفتگوی بین‌الادیانی به کار گرفته شود.

https://adyan.urd.ac.ir/article_233636_d35e8494c384eb154e02c46c970872bb.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 25 2025 09 21 The Nature of Interaction with "Religious Minorities" in the Islamic Republic of Iran: A Survey Study چگونگی تعامل با «اقلیت‌های دینی» در جمهوری اسلامی ایران؛ مطالعۀ پیمایشی 43 78 218387 10.22034/jrr.2025.484517.2232 FA زهرا رشیدبیگی دانشجوی دکتری مطالعات ادیان تطبیقی گرایش الهیات مسیحی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران احمد رضا مفتاح دانشیار گروه ادیان ابراهیمی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران رسول رسولی پور دانشیار گروه آموزشی فلسفه، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Journal Article 2024 10 28 <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">Today, the issue of "constructive interaction between minority and majority" is a concern of the international community, and in Iran, the coexistence of followers of different religions has always had its ups and downs. This research was organized with the aim of investigating the nature of interaction with religious minorities in the Islamic Republic of Iran. In this study, considering the valuable presence of followers of divine religions in Iran, an effort was made to identify the existing challenges in the social, cultural, religious, and political spheres for achieving optimal interaction between the majority and religious minorities and to provide solutions for resolving them. To achieve this goal, the research was conducted with a qualitative approach and content analysis method. The data collection tool was interviews, and the sample population included 26 experts from various religions in the Islamic Republic of Iran (Muslim, Zoroastrian, Christian, and Jewish). The research findings indicated that although the laws of the Islamic Republic of Iran have provided significant capacities and possibilities for religious minorities and are expanding, achieving optimal interaction with religious minorities requires prerequisites and elements that demand a deep, expert, and different perspective. These factors were categorized in the present research into four sections: legal and juridical factors, cultural factors, social factors, and religious factors. Based on the research findings, optimal interaction with these groups can be achieved through strategies such as: "guaranteeing religious rights in laws and policies, accepting religious diversity in the social structure, strengthening interfaith dialogue and religious cooperation, supporting the participation of religious minorities in public and political spheres, guaranteeing their security and justice, and promoting awareness and education about minority rights." The findings of the study indicated that although the laws of the country and the facilities and capacities of religious minorities in Iran are quite considerable and are progressing, prudent interaction with religious minorities calls for certain requirements and elements without which the desired result cannot be achieved. These factors can be categorized into 4 groups: legal factors, cultural factors, social factors, and religious factors. Furthermore, the findings of the study indicate that by strengthening mutual understanding and respect and removing certain barriers through interreligious dialogue, it would be possible to achieve a desirable level of interaction among these religious communities. امروزه موضوع «تعامل سازنده میان اقلیت‌ و اکثریت» مورد توجه جامعۀ جهانی است و در ایران نیز همزیستیِ پیروان ادیان، همواره با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است. این پژوهش با هدف بررسی چگونگی تعامل با اقلیت‌های دینی در جمهوری اسلامی ایران سامان یافته است. در این مطالعه، با توجه به حضور ارزشمند پیروان ادیان الهی در ایران، تلاش شد چالش‌های موجود در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی، دینی و سیاسی برای تحقق تعامل مطلوب اکثریت با اقلیت‌های دینی شناسایی و راهکارهایی برای رفع آن‌ها ارائه گردد. برای دستیابی به این هدف، پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوا صورت پذیرفت. ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه بود و جامعۀ نمونه، شامل ۲۶ نفر از صاحب‌نظران ادیان مختلف در جمهوری اسلامی ایران (مسلمان، زرتشتی، مسیحی و یهودی) انتخاب شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که هرچند قوانین جمهوری اسلامی ایران ظرفیت‌ها و امکانات قابل‌توجهی برای اقلیت‌های دینی فراهم کرده و در حال گسترش است؛ اما تحقق تعامل مطلوب با اقلیت‌های دینی مستلزم الزامات و عناصری است که به نگاهی عمیق، کارشناسی و متفاوت نیاز دارد. این عوامل در پژوهش حاضر در چهار بخش دسته‌بندی شد: عوامل حقوقی و قانونی، عوامل فرهنگی، عوامل اجتماعی و عوامل دینی. براساس یافته‌های پژوهش، می‌توان از راهکارهایی همچون: «تضمین حقوق دینی در قوانین و سیاست‌ها، پذیرش تنوع مذهبی در ساختار اجتماعی، تقویت گفتگوی بین ‌مذهبی و همکاری‌های دینی، حمایت از مشارکت اقلیت‌های دینی در عرصه‌های عمومی و سیاسی، تضمین امنیت و عدالت برای آنان و ارتقای آگاهی و آموزش دربارۀ حقوق اقلیت‌ها»، به تعامل مطلوب با این گروه‌ها دست یافت.

https://adyan.urd.ac.ir/article_218387_844188eaa685a3fc619a77c7a5eb0cbf.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 25 2025 09 21 Explaining the Contexts for the Emergence of the Baha'i Faith in Qajar Iran تبیین بسترهای پیدایش بهائیت در ایرانِ عصر قاجار 79 108 233638 10.22034/jrr.2025.515564.2272 FA نجمه کیانی ولیکی دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت. ایران 0009-0008-4134-9205 هادی نوری دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران 0000-0002-3747-917X امیر نورانی مکرم دوست استادیارگروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران Journal Article 2025 04 07 <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">The present article seeks to provide a sociological explanation of the contexts and grounds for the emergence of the Baha'i Faith in Qajar Iran. The main research problem is identifying which factors, both domestic and foreign, were effective in the formation of this movement. The question is also raised whether the Baha'i Faith was merely a product of foreign colonial intervention or arose from Iran's internal social conditions. The research question is of the "why" type, and its objective is "explanatory", meaning to identify the factors and contexts effective in the emergence of the Baha'i Faith. To this end, the present study utilizes Chalmers Johnson's theory of revolutionary change. The research method is a historical case study, employing documentary methods for data collection and pattern matching for data analysis. The results indicate that the Babi and Baha'i movements, by proposing egalitarian ideas and presenting a fresh narrative of Shi'ism — which was formed in connection with Iranian Sufi thought and Greek philosophy — created the grounds for value conflicts in Iranian society. Furthermore, with Iran's position as a peripheral country in the world system, the context was set for the influence and support of Russia and Britain for the Babi and Baha'i movements; support that aimed to deepen value and social cleavages in Iranian society. These conditions, alongside social turmoil, ultimately led to the ideological revolt of Babism and the Baha'i Faith in 19th-century Iran. مقالۀ حاضر به‌دنبال تبیین جامعه‌شناختی زمینه‌ها و بسترهای پیدایش بهائیت در ایرانِ عصر قاجار است. مسئلۀ اصلی پژوهش آن است که چه عواملی، اعم از داخلی و خارجی، در شکل‌گیری این جریان مؤثر بوده‌اند. همچنین این پرسش مطرح می‌شود که آیا بهائیت صرفاً محصول دخالت‌های استعمار خارجی بود یا برآمده از شرایط اجتماعی داخلی ایران. نوع پرسش پژوهش از سنخ «چرایی» و هدف آن «تبیین» است؛ یعنی شناسایی عوامل و زمینه‌های مؤثر در پیدایش بهائیت. بدین‌منظور پژوهش حاضر از نظریۀ تحول انقلابی چالمرز جانسون بهره می‌برد. روش بررسی موضوع، مطالعۀ موردی تاریخی است که در آن برای گردآوری اطلاعات از روش اسنادی و برای تحلیل داده‌ها از روش تطبیق الگو بهره گرفته شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که جریان بابیت و بهائیت با طرح اندیشه‌های برابری‌خواهانه و عرضۀ روایتی تازه از مذهب شیعه -که در پیوند با اندیشه‌های تصوف ایرانی و حکمت یونانی شکل گرفته بود- زمینه‌ساز تضادهای ارزشی در جامعۀ ایران شدند. همچنین، با قرار گرفتن ایران در زمرۀ کشورهای پیرامونی نظام جهانی، بستر برای نفوذ و حمایت دولت‌های روسیه و بریتانیا از بابیت و بهائیت فراهم آمد؛ حمایتی که با هدف تعمیق شکاف‌های ارزشی و اجتماعی در جامعه ایرانی دنبال می‌شد. این شرایط، در کنار نابسامانی‌های اجتماعی، سرانجام به شورش ایدئولوژیک بابیت و بهائیت در ایران قرن نوزدهم انجامید.‌

https://adyan.urd.ac.ir/article_233638_1f5f089457efbdb70547c2ed9719a724.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 25 2025 08 23 The Symbolism of the Horse in Mithraism: An Examination of its Role and Importance in Ancient Iran نمادگرایی اسب در مهرپرستی: بررسی نقش و اهمیت آن در ایران باستان 109 138 233639 10.22034/jrr.2025.523387.2281 FA نشاط متقی دانشجوی دکترای باستان‌شناسی دوره اسلامی، گروه باستان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-9477-3738 Journal Article 2025 05 13 <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">The reflection of ancient beliefs and rituals through metonymy (kināyah), allusion (talmīḥ), and symbolism is one of the prominent features of Persian literary works — both in classical texts and in folk literature. Among various symbols, the horse holds a special place in ancient Iranian culture; a place that is manifested both in its practical functions in wars and important missions, and in its symbolic representations in religious literature (Vedic and Zoroastrian) as the mount of gods and angels. The importance of the horse in the Mithraic cult — a cult that later spread to Europe and influenced the way of life of Roman knights — is clearly evident. <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">This research, aiming to investigate and analyze the signification of the horse symbol in the Mithraic cult and to explain its status in ancient Iran, answers the following questions: 1) "What meanings and connotations did the horse symbol have in the Mithraic cult?" 2) "On what basis was the importance of the horse founded in Persian (i.e. ancient Iranian) culture?" This study, drawing on the oldest historical reports, examines the region of Cilicia in Asia Minor as one of the main centers of Mithraism. The research findings indicate that in the myths of Persia (i.e. ancient Iran), beyond the symbolic duality of death and life found in many cultures and religions, the horse also appeared as a symbol of the sun and victory. In conclusion, the present research finds that in ethnic and mythological beliefs, the horse was considered a symbol of family nobility and readiness to serve in both peace and war. بازتاب باورها و آیین‌های کهن در قالب کنایه، تلمیح و نماد، یکی از ویژگی‌های برجستهٔ آثار ادبی فارسی -چه در متون کلاسیک و چه در ادبیات عامیانه- است. در میان نمادهای گوناگون، اسب جایگاهی ویژه در فرهنگ ایران باستان دارد؛ جایگاهی که هم در کارکردهای عملی آن در جنگ‌ها و مأموریت‌های مهم، و هم در نمودهای نمادین آن در ادبیات دینی (ودایی و زرتشتی) و به‌عنوان مرکب خدایان و فرشتگان، جلوه‌گر می‌شود. اهمیت اسب در آیین میترا -آیینی که بعدها به اروپا راه یافت و بر شیوهٔ زندگی شوالیه‌های رومی نیز اثر گذاشت- به‌روشنی دیده می‌شود. این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل بار معنایی نماد اسب در آیین مهر و تبیین جایگاه آن در ایران باستان، به پرسش‌های زیر پاسخ می‌دهد: ۱. نماد اسب در آیین مهر چه معانی و دلالت‌هایی داشته است؟ ۲. اهمیت اسب در فرهنگ ایران باستان بر چه مبنایی استوار بوده است؟ این پژوهش با استناد به کهن‌ترین گزارش‌های تاریخی، منطقهٔ کیلیکیه در آسیای صغیر را به‌عنوان یکی از مراکز اصلی آیین میترا بررسی می‌کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اسب در اسطوره‌های ایران باستان، افزون بر دوگانگی نمادینِ مرگ و زندگی، در بسیاری از فرهنگ‌ها و ادیان، به‌صورت نماد خورشید و پیروزی نیز نمود یافته است. در پایان، پژوهش حاضر به این نتیجه می‌رسد که در باورهای قومی و اساطیری، اسب نمادی از نجابت خانوادگی و آمادگی برای خدمت در هر دو عرصهٔ صلح و جنگ تلقی می‌شده است.

https://adyan.urd.ac.ir/article_233639_aca3bcc6a406f17bc963e83477990afa.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 25 2025 08 23 The Faces of Jesus in Manichaean Documents[1] The Faces of Jesus in Manichaean Documents چهره‌های عیسی در مدارک مانوی 139 160 218392 10.22034/jrr.2024.406955.2132 FA محمد شکری فومشی استادیار گروه ادیان شرق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0000-0003-2785-9125 مسیب گلچین دانشجوی دکتری ادیان ایران باستان، گروه ادیان شرق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران مصطفی فرهودی استادیار گروه ادیان شرق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Journal Article 2023 07 13 <span style="font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-language: FA;">In the present article, the nature and character of "Jesus" – one of the most prominent figures in Manichaean teachings and the founder of Manichaeism's theoretical framework – is analyzed. The research findings indicate that diverse portrayals of Jesus are presented in various Eastern and Western Manichaean texts, including: "The Suffering Jesus, The Crucified, The Living Soul," "The Luminous Jesus," and "Jesus Christ, The Historical Jesus." These manifestations are all aspects and dimensions of a single personality, each expressed in a specific manner. From Mani's perspective, Jesus Christ was not born of any mother; rather, the suffering of this crucified and tormented Jesus is the suffering of the Light imprisoned in the material world, which is embodied in Jesus Christ. He is the same deity, the Luminous Jesus, who descended multiple times from the Kingdom to bring revelation to the prophets and who will sit on the judgment seat at the end of the world to judge all people. This article demonstrates that the manifestations of "Jesus the Bridegroom," "The Young Jesus," and "Jesus the Moon" have only emerged in scholarly interpretations without being explicitly defined or specified in Manichaean theology. در مقالۀ حاضر، ماهیت و شخصیت «عیسی» -یکی از برجسته‌ترین چهره‌ها در آموزه‌های مانوی و بنیان‌گذار چارچوب نظری مانویت- تجزیه و تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که چهره‌های متنوعی از عیسی در متون مختلف شرقی و غربیِ مانوی ارائه شده است، ازجمله: «عیسای رنج‌کش، مصلوب، نفس زنده»، «عیسای درخشان»، و «عیسی مسیح، عیسای تاریخی». این جلوه‌ها همگی نمودها و ابعادی از شخصیتی واحد هستند که هر کدام به شیوه‌ای خاص بیان شده‌اند. از نظر مانی، عیسی مسیح از هیچ مادری زاده نشد؛ بلکه رنج این عیسای مصلوب و زجرکش، همان رنج نورِ اسیر در جهان مادی است که با عیسی مسیح تجسم یافته است. او همان ایزد عیسای درخشان است که بارها از ملکوت فرود آمد تا برای انبیا وحی آورد و در پایان جهان بر مسند قضاوت داور همگان بنشیند. این مقاله نشان می‌دهد که جلوه‌های «عیسای داماد» و «عیسای جوان» و «عیسای ماه» بدون آنکه در الهیات مانوی به‌طور مشخص تعریف یا معیّن شده باشند، فقط در تفسیرهای محققان پدید آمده‌اند.

https://adyan.urd.ac.ir/article_218392_5adff53fa71058b7f770989864c83934.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 25 2025 09 21 An Examination of the Perspective of Catholic Christian Theologians on the Presence of Women of Questionable Status in the Genealogy of Jesus Christ in the Gospel of Matthew بررسی دیدگاه الهی‌دانان مسیحی کاتولیک از حضور زنان ناپاک در نسب‌نامۀ عیسی مسیح در انجیل متی 161 182 233640 10.22034/jrr.2025.483270.2225 FA سید مرتضی فری زنی عضو پژوهشکدۀ بین‌المللی امام رضا(ع)،جامعة‌المصطفی العالمیه، نمایندگی خراسان Journal Article 2025 02 23 <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">In the recording of the genealogy of Jesus Christ by Matthew, the names of mothers who had previously committed sins are mentioned, and Christian theologians, especially Catholics, have devoted attention to examining the status of these women in the genealogy. This article addresses four main approaches of Christian theologians: first, the ethnic approach, which shows that Matthew intended to highlight the role of non-Jews in the history of the emergence of Jesus the Savior; second, the theological approach, based on which, by including the names of sinful women in the genealogy, Matthew provided a divine introduction and confirmation for Mary's challenging and unexpected pregnancy; third, the gender approach, which demonstrates the importance of women's role in the divine plan for the birth of Christ; and fourth, the historical approach, which presents the eschatological Savior (i.e. the one relating to the End of the Time) as descended from various nations. Although Islamic sources have not explicitly emphasized the purity of the lineage of Jesus Christ, his lineage back to Abraham is considered free from any sexual impropriety. It seems that some of these approaches have suitable potential for comparative and religious studies, and in some cases, a common approach regarding the importance of the genealogy of the prophets in Islam and Christianity can be observed, which could be instructive for future research. در ثبت تبارنامه عیسی مسیح به‌وسیلۀ متی، نام مادرانی آمده است که پیش‌تر دچار گناه شده‌اند و الهی‌دانان مسیحی، به‌ویژه کاتولیک‌ها، به بررسی جایگاه این زنان در شجره‌نامه اهتمام ورزیده‌اند. این مقاله به چهار رویکرد اصلی الهی‌دانان مسیحی می‌پردازد: نخست، رویکرد قومیتی که نشان می‌دهد متی قصد داشته نقش غیریهودیان را در تاریخ ظهور عیسای منجی برجسته سازد؛ دوم، رویکرد کلامی، براساس آن متی با درج نام زنان گنهکار در تبارنامه، مقدمه و تأیید الهی برای بارداری ناخواسته و چالش‌برانگیز مریم فراهم کرده است؛ سوم، رویکرد جنسیتی که اهمیت نقش زنان در نقشۀ الهی برای تولد مسیح را نشان می‌دهد؛ و چهارم، رویکرد تاریخی که خداوند منجی آخرالزمان را از نسل ملل گوناگون معرفی می‌کند. اگرچه منابع اسلامی به‌طور صریح بر طهارت نسب عیسی مسیح تأکید نکرده‌اند، سلسله‌نسب ایشان تا ابراهیم بدون هیچ‌گونه شبهۀ جنسی دانسته شده است. به نظر می‌رسد برخی از این رویکردها ظرفیت مناسبی برای مطالعات تطبیقی و ادیانی دارند و در برخی موارد، رهیافت مشترکی دربارۀ اهمیت نسب‌شناسی انبیا در اسلام و مسیحیت مشاهده می‌شود که می‌تواند در پژوهش‌های آتی راهگشا باشد.

https://adyan.urd.ac.ir/article_233640_f2781b23b0d710e1166aa32bb2358cd0.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 25 2025 08 23 Feasibility of Mystical Role-Modeling in the Modern Sphere; (An Analysis of its Connections to the Foundations of Charles Taylor's Project of the Ethics of Authenticity) Examining the Feasibility of Mystical Role-Modeling in the Present Modern Modernity Age امکان‌سنجی الگوگرایی عرفانی در سپهر مدرن؛ (واکاوی پیوندهای آن با بنیادهای پروژۀ اخلاق اصالت چارلز تیلور) 183 214 233641 10.22034/jrr.2025.508167.2264 FA محمد رضا رجبی استادیار گروه فلسفۀ دین و ادیان و عرفان، دانشکده الهیات، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-6895-6023 میثاق محرابی دانشجوی کارشناسی ارشد ادیان و عرفان، دانشکده الهیات، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0008-7802-0884 Journal Article 2025 02 22 <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">A prominent characteristic of humans in the present era — often simultaneously termed the age of modernity and post-modernity — is their pursuit of experiential knowledge. They must first experience something through their senses before converting it into belief. On the other hand, attaining mystical experience and knowledge is not achievable at the beginning of a mystic's spiritual path; rather, it is a posterior matter, requiring the passage of time and trust in the instructions of the path's master. The main question of this research is whether contemporary humans, with such characteristics, can enter the realm of mysticism? And if so, how can the qualification of such a master be proven to them? Our key finding in this study is that contemporary humans can indeed enter the realm of mysticism, and the qualification of the master and his teachings are not necessarily posterior matters; rather, through minor prior experiences, his qualification can be ascertained, thus completing the proof for the disciple to follow him. The research method of this study is case-based, whereby the behavior a disciple must adopt on their path is observed in light of the characteristics of a contemporary human, and a solution for their entry into the mystical path has been found, concluding that such an endeavor is feasible. In this research, Taylor's project of the Ethics of Authenticity is utilized as a postmodern methodological framework, and role-modeling is proposed as an intermediary, experience-based solution between traditional and postmodern perspectives. Mystics consider the perception of mystical knowledge dependent upon traversing the spiritual path and highly emphasize the importance of having a guide or master (Pīr) for this purpose; they believe that the discovery and perception of such knowledge is entirely concomitant with the presence of such a guide. From their perspective, the disciple (Morīd) must submit and devote themselves to such a master to complete their upbringing. Conversely, contemporary, so-called modern humans are experiential; they do not believe in something until they have experienced it. Since acquiring transcendent knowledge through following a master requires the passage of time, and the disciple cannot experience the knowledge they will ultimately acquire from the outset, this lack of prior experiential understanding is unacceptable to modern humans. This may lead them to refuse role-modeling and accepting the practices suggested by the spiritual master. For modern humans, emulating a model in any way possible is not acceptable. If they are to tread the spiritual path, the master's qualification must be proven to them in some way. In this study, humans living in the world of modernity and post-modernity encounter one of the prerequisites for entering the realm of mysticism —f ollowing a guide (Pīr) — and reasons for this following have been found within both modern and postmodern domains. This can open a window for contemporary humans to enter the realm of mysticism and its transcendent knowledge. The method of this research is analytical and epistemological. The data collection method was library research, using note-taking as the tool. The research method of this research was a case study, In this research, Taylor's originality ethics project was used as a postmodern method, and through it, role modeling was proposed as an intermediate and experimental solution between traditional and postmodern perspectives. ویژگی بارز انسان معاصر، که زندگی در عصر تلفیقِ مدرنیته و پست‌مدرنیته را تجربه می‌کند، بر تجربه‌گرایی استوار است. انسان امروزی می‌کوشد تا امور را ابتدا با حواس خود تجربه کند و سپس آن را به‌مثابۀ باور بپذیرد. از سوی دیگر، انتخاب الگوی عرفانی به‌عنوان استاد، و تبعیت از دستورات او برای درک تجربۀ عرفانی، در نگاه اول امری پیش‌دستانه نیست که در مراحل ابتدایی سلوک عرفانی میسّر باشد، بلکه پدیده‌ای است پسینی که تحقق آن مستلزم گذشت زمان و التزام به دستورات چنین الگویی است. پرسش محوری این پژوهش چنین است: آیا انسان معاصر، با توجه به ویژگی‌های تجربه‌گرایانۀ خود، توان دستیابی به چنین الگویی را دارد؟ و در صورت امکان، صلاحیت خویش را چگونه می‌تواند به اثبات برساند؟ یافتۀ اصلی این پژوهش آن است که انسان مدرن نه‌تنها توانایی یافتن چنین الگویی و تشخیص صلاحیت او را دارد، بلکه این تشخیص صرفاً در شمار امور پسینی قرار نمی‌گیرد؛ همچنین با اتکا به خرده‌تجربه‌های پیشینی نیز می‌توان به مشروعیت و صلاحیت او دست یافت و در نتیجه، حجت بر سالک برای تبعیت از او تمام می‌شود. روش تحقیق این پژوهش، موردپژوهی است؛ بدین ترتیب که کنش‌های لازم در مسیر سلوک عرفانی با ویژگی‌های انسانِ امروزی مقایسه و سنجش شده و راهکاری برای امکانِ ورود او به این عرصه پیشنهاد شده است. در این راستا، از پروژۀ «اخلاق اصالت» چارلز تیلور به‌مثابۀ چارچوبی روش‌شناختی با رویکردی پست‌مدرن بهره گرفته شده و الگوپذیری به‌عنوان راهکاری واسط و تجربه‌بنیان، میان دیدگاه‌های سنتی و پست‌مدرن پیشنهاد شده است.

https://adyan.urd.ac.ir/article_233641_a02ac0688ecca64811e1a235788f6286.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 25 2025 09 21 A Reflection on the Universality of Mary Daly's Teachings with an Emphasis on Her Works تأملی بر جهان‌شمولی آموزه‌های مری دیلی با تأکید بر آثار او 215 238 218385 10.22034/jrr.2025.485718.2231 FA اشرف هاشمی مربی گروه زبان و ادبیات، موسسه آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه ، قم، ایران 0000-0003-4977-9097 Journal Article 2024 10 27 <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">In her works, Mary Daly creates a new philosophy and theology based on women's specific experience of faith in God. She strives to reveal the inherent gender bias embedded in the concepts, patterns, and language of Christianity, introducing it as a factor of oppression, a neglect of women's experience, and an obstacle to their human perfection. Daly seeks to raise awareness and realize the "becoming existent" of women; however, a number of thinkers have viewed this with skepticism. By raising questions about the nature and process of this awareness, they have posed the concern of whether sharing such awareness among women will be able to provoke a profound transformation in them and in society or not. This article, using a descriptive-analytical method and by examining her views in three works — *The Church and the Second Sex*, *Beyond God the Father*, and *Gyn/Ecology* — concludes that the perspectives she presented as a "universal law" lack generalizability. Furthermore, in addition to the existence of duality in some of her ideas, many feminist theologians have also criticized and challenged them. مری دیلی در آثار خود، فلسفه و الهیاتی نو، پدید می‌آورد که بر پایۀ تجربۀ خاص زنان از ایمان به خدا استوار است. او می‌کوشد جنسیت‌زدگیِ نهفته در مفاهیم، الگوها و زبان مسیحیت را آشکار سازد و آن را عامل سرکوب، نادیده‌انگاری تجربۀ زنان و مانعی در راه کمال انسانی آنان معرفی کند. دیلی در پی آگاهی‌بخشی و تحققِ «هست‌شدن» زنان است؛ با این‌حال، شماری از اندیشمندان با دیدهٔ تردید بدان نگریسته‌اند و با طرح پرسش‌هایی دربارۀ چگونگی و فرایند این آگاهی، این دغدغه را پیش نهاده‌اند که آیا اشتراک‌گذاری چنین آگاهی‌ای میان زنان، توان برانگیختن تحولی ژرف در آنان و جامعه را خواهد داشت یا نه. این مقاله با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با بررسی دیدگاه‌های او در سه اثرِ کلیسا و جنس دوم، فراسوی خدای پدر، <span lang="AR-IQ" style="font-size: 16.0pt; mso-ansi-font-size: 12.0pt; line-height: 107%; font-family: IRlotus; mso-ascii-font-family: Calibri; mso-ascii-theme-font: minor-latin; mso-hansi-font-family: Calibri; mso-hansi-theme-font: minor-latin;">و زن-بوم‌شناسی، به این نتیجه دست می‌یابد که دیدگاه‌هایی که وی به‌عنوان «قانون کلی» عرضه کرده است، قابلیت تعمیم نداشته و افزون بر وجود دوگانگی در برخی آرا، بسیاری از متألهان فمینیست نیز آن‌ها را مورد انتقاد قرار داده و به چالش کشیده‌اند.

https://adyan.urd.ac.ir/article_218385_d0f99b26d179b958722ca3ae6b91bb2b.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 25 2025 08 23 The Philosophy of the Body in Ancient Egyptian Mythology فلسفۀ بدن در علم‌الاساطیر مصر باستان 239 266 233643 10.22034/jrr.2025.496778.2251 FA سجاد دهقانزاده دانشیار گروه ادیان و عرفان، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران 0000-0002-8823-6709 فرشته خدمتی دانشجوی کارشناسی ارشد ادیان و عرفان، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران Journal Article 2024 12 30 <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">The discussion concerning the "nature," "origin," "function," "raison d'être," "subtle inner aspects," and "specific characteristics" of the physical body can be proposed and analyzed under the title of "philosophy of the body". In ancient cultures, the attribution of religious meaning to the body and the attention paid to its identity and its dimensions, as a relatively objective strategy for securing the necessary conditions for ultimate bliss (lasting pleasure), is most evident in the mysterious religion of ancient Egypt (3100 BC - 300 BC). This research is organized around the following questions: 1. Based on what evidence can we speak of the body possessing a sacred meaning for the ancient Egyptians? 2. What is the relationship between the concept of immortality (ultimate bliss) and the health of the body? 3. From the religious viewpoint of ancient Egypt, what is the structural nature of the human construct? <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">Based on this research, which has been conducted using a descriptive-analytical method, it becomes clear that from the perspective of the mythological anthropology of ancient Egypt, the human body, in addition to its divine origin, has a structurally unified, compound, and homogeneous existence, like a highly organized set. In this view, the "Ka" (faculty of thought), "Ba" (life force), "Khat" (physical body), "Akh" (transformed self), and "Ib/Haty" (heart) are considered its main components. However, the eternal survival of a human is absolutely contingent upon the "Khat" (physical body) preserving its physical health and integrity; and this is considered the fundamental philosophy behind the prevalence of the mummification industry in ancient Egypt. بحث دربارۀ «ماهیّت»، «خاستگاه»، «کارکرد»، «علت وجودی»، «لطایف باطنی» و «مشخصه‌های خاصِ» کالبد جسمانی را می‌توان ذیل عنوانِ «فلسفۀ بدن» طرح و واکاوی کرد. در فرهنگ‌های باستانی، انتساب معنای دینی به بدن و اهتمام به هویت و ساحت‌های آن، به‌منزلۀ راهبردی نسبتاً عینی برای تأمین شرایط ضروری سعادت غایی (لذّت پایدار)، بیش از همه در دین رازآلود مصر باستان (۳۱۰۰ ق.م-۳۰۰ ق.م) نمایان است. این پژوهش بر محور پرسش‌های زیر سامان یافته است: 1. بر پایۀ چه شواهدی می‌توان از برخورداری بدن از معنای قدسی نزد مصریان باستان سخن گفت؟ 2. میان اندیشۀ خلود (سعادت غایی) و سلامت بدن چه نسبتی برقرار است؟ 3. از دیدگاه دینی مصر باستان، سازۀ انسان از نظر ساختاری چه ماهیتی دارد؟ بر پایۀ این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی انجام گرفته، روشن می‌شود که از منظر انسان‌شناسیِ اسطوره‌ایِ مصر باستان، بدن انسان افزون بر خاستگاه مینوی، از نظر ساختاری همچون مجموعه‌ای بسیار منظم، موجودیتی مرکب، متحد و همگن دارد؛ به‌گونه‌ای که «کا» (قوۀ تفکر)، «با» (نیروی حیات)، «خاط» (جسم)، «آخ» (خود دگرگون‌شده) و «اِیب/هاتی» (قلب) اجزای اصلی آن به ‌شمار می‌آیند. با این‌همه، بقای جاودانۀ انسان مطلقاً در گرو آن است که «خاط» (بدن جسمانی) سلامت و کمال فیزیکی خویش را حفظ کند؛ و همین امر فلسفۀ اصلی رواج صنعت مومیایی در مصر باستان محسوب می‌شود.

https://adyan.urd.ac.ir/article_233643_a9e41fc66fa428a14005b43dea10f148.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 25 2025 08 23 The Evolution of the Perspective in the Sources of Studies on Sects on Mazdakism up to the End of the 7th Century AH سیر نگرش منابع فرقه‌شناسی به مزدکیه تا پایان سدۀ هفتم هجری 267 294 233645 10.22034/jrr.2025.529931.2284 FA آرش آقاجانپورگزافرودی گروه تاریخ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران ابراهیم باوفای دلیوند گروه تاریخ، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران عسکر بهرامی دانشیار بنیاد دایره المعارف اسلامی (دانشنامه جهان اسلام)، تهران، ایران میرزامحمد حسنی گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران Journal Article 2025 06 11 <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">Authoring about religions and sects (al-milal wa al-niḥal), as a branch of religious historiography in the Islamic centuries, reflects the ideological confrontations of that period. Among these, the Mazdakite sect, due to its controversial social teachings, has always been a central focus of these sources. This research begins with the main question: what was the perspective of those wo author about religions and sects towards Mazdakism up to the end of the 7th century AH, and what factors were effective in its formation? In terms of nature, the present study is historical-analytical, and in terms of data collection method, it is library-based. The research was conducted through a critical study of nine key texts dealing with studies on religions and sects. The findings indicate that the attitude towards Mazdakism in these texts was not static and uniform; rather, it was shaped by the political-religious context of each author's era. The most significant achievement of this research is the discovery of a common discursive pattern in attributing accusations of dualism, antinomianism (ibāḥiyya), and metempsychosis (tanāsukh) to the Mazdakites — accusations aimed at nothing other than the exclusion of dissenters and the weakening of religious rivals. <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">This study also clearly distinguishes between the "historical Mazdak" and the "Mazdak concocted by texts dealing with studies on sects" demonstrating that the narrative of these texts reflects the discursive competitions prevalent in the Islamic world more than it reflects reality. ملل و نحل‌نویسی، به‌عنوان شاخه‌ای از تاریخ‌نگاری مذهبی در قرون اسلامی، بازتاب‌دهندۀ تقابل‌های ایدئولوژیک آن دوره است. در این میان، فرقهٔ مزدکیه به‌سبب آموزه‌های اجتماعی جنجال‌برانگیز خود، همواره در کانون توجه این منابع قرار داشته‌اند. این پژوهش با طرح این پرسش اصلی آغاز می‌شود که نگرش ملل و نحل‌نویسان تا پایان سدهٔ هفتم هجری نسبت به مزدکیه چگونه بوده و چه عواملی در شکل‌گیری آن مؤثر بوده است. از نظر ماهیت، تحقیق حاضر تاریخی-تحلیلی و از نظر شیوۀ گردآوری داده‌ها، کتابخانه‌ای است. پژوهش با مطالعۀ انتقادی نُه متن کلیدی فرقه‌شناسی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نگرش به مزدکیه در این متون ثابت و یکسان نبوده، بلکه متأثر از بستر سیاسی-مذهبی دوران هر مؤلف شکل گرفته است. مهم‌ترین دستاورد این تحقیق، کشف الگوی گفتمانی مشترک در نسبت دادن اتهام ثنویت، اباحی‌گری و تناسخ به مزدکیه است؛ اتهاماتی که هدفی جز طرد دگراندیشان و تضعیف رقبای مذهبی نداشته‌اند. این پژوهش همچنین به تمایز روشن میان «مزدک تاریخی» و «مزدکِ برساختۀ متون فرقه‌شناسی» دست یافته و نشان می‌دهد که روایت این متون بیش از آنکه بازتاب واقعیت باشد، بازتاب‌دهندۀ رقابت‌های گفتمانی حاکم بر جهان اسلام است.

https://adyan.urd.ac.ir/article_233645_9277f64ad1c94448275df9e7b655313b.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 25 2025 09 21 Wrong Sexual Pleasure from the Perspective of Buddhist Ethics and Jurisprudence (Vinaya) لذت جنسی نادرست از منظر اخلاق و فقه بودایی 295 328 218384 10.22034/jrr.2024.356383.2059 FA شهاب‌ الدین وحیدی مهرجردی دانشیار گروه فلسفه و کلام،دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران علیرضا شجاعی مدرس و عضو هیئت علمی گروه ادیان شرق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Journal Article 2022 08 16 <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">The precepts of restraint from wrong sexual pleasure are among the important ethical and jurisprudential (Vinaya) rules in Buddhism, specifically for non-renunciates [non-wayfarers] or the Buddhist laity. This is because any form of sexual pleasure is considered wrong for renunciates (monastics), as celibacy is a condition for following the Buddhist path. Celibacy does not merely mean not marrying, but signifies abstaining from any form of sexual pleasure. Restraint from "wrong sexual pleasure," which was initially defined solely as the prohibition of intercourse with "forbidden women," gradually expanded to include prohibitions against approaching the wrong orifice, the wrong place, the wrong time, the wrong partner, and so on. This inquiry examines the factors behind the shift of "wrong sexual pleasure" from a simple prohibitive rule to a multitude of increasingly complex and restrictive regulations. Using a descriptive-analytical method, this research seeks to answer the question of why the rules concerning wrong sexual pleasure for non-renunciates became stricter. It will show that the reason for the tightening of rules for the laity was that Buddhist renunciates applied the same rules meant for themselves to the non-renunciates, primarily because the Buddha had not initially established specific and separate rules for the laity. چکیده احکام خویشتن‌داری از لذت جنسی نادرست یکی از قواعد اخلاقی و فقهی مهم آیین بودا و خاص غیررهروان یا توده عوام بودایی است. زیرا هرگونه لذت جنسی برای رهروان نادرست است. از آن جهت که تجرّد، شرط پیروی از راه بوداست؛ تجرّد صرف ازدواج‌نکردن نیست، بلکه به معنای پرهیز از هرگونه لذت‌ جنسی است. خویشتن‌داری از «لذت جنسی نادرست» که در آغاز صرفاً به ممنوعیت آمیزش با «زنان ممنوعه» تعریف شده بود، به تدریج به ممنوعیت نزدیک شدن به مجاری نادرست، مکان نادست، زمان نادرست و شریک نادرست و مانند این‌ها گسترش یافت. این جستار به وارسی عوامل چرخش «لذت جنسی نادرست» از یک قاعده ساده بازدارنده به انبوهی از قواعد پیچیده و محدودکننده‌تر می‌پردازد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی بدنبال پاسخ به پرسش چرایی سخت شدن احکام مربوط به لذت جنسی نادرست غیررهروان؟ نشان خواهد داد دلیل سخت شدن احکام مربوط به غیررهروان این بود که رهروان بودایی در وضع قواعد برای غیررهروان از همان احکام مربوط به خود استفاده کردند تنها به این دلیل که در آغاز بودا برای غیررهروان قواعد خاص و جداگانه تعیین نکرده بود.

https://adyan.urd.ac.ir/article_218384_43291d798acbdde8c19f2ed8de37b9f1.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب پژوهش های ادیانی 2345-3230 13 25 2025 09 21 A Comparative Study of the Requisites and Attributes of the "Ideal Sovereign" in Zoroastrianism and Confucianism بررسی تطبیقی بایسته‌ها و صفات «شهریار آرمانی» در دین زرتشتی و آیین کنفوسیوس 329 351 218389 10.22034/jrr.2024.429032.2154 FA نرگس خاندل دانشجوی دکتری گروه ادیان و عرفان، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران 0000-0002-7775-6282 سیدسعید رضا منتظری . دانشیار دانشکدگان فارابی، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، قم، ایران 0000-0002-2311-3118 مهدی لک زایی استادیار گروه ادیان غیرابراهیمی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Journal Article 2023 12 05 <span style="mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">One of the fundamental, influential, and consensual elements in the formation of an ideal state (Utopia) is the presence of an ideal king or a wise ruler. In Zoroastrianism, the ideal king and the institution of monarchy hold a sacred and divine status. In Confucianism, the ideal king establishes an inseparable connection by cultivating moral virtues and wisdom. This article, aiming to examine the requisites and attributes of the ideal king in Zoroastrianism and Confucianism, is written with an analytical-theoretical approach and a descriptive-library method. The main issue of the research is the investigation and comparison of the requisites and attributes of the ideal king and his role in society and in the formation of an ideal state, with an emphasis on the rule of a wise sovereign in Zoroastrianism and Confucianism. Based on the research findings; upbringing, wisdom, justice, practicing moral virtues and spreading them in society, as well as the performance of rituals by the ideal king, are among the commonalities. In contrast, the Divine Glory (Farr), racial purity, and the hereditary nature of kingship are considered points of divergence. The main question is: what are the requisites and attributes of the ideal king in Zoroastrianism and Confucianism? Another question is: what are the points of divergence and commonality in the attributes and requisites of the ideal king in these two religious and philosophical traditions? - Keywords: Utopian king, wise ruler, Ren, Lee, Glory یکی از عناصر بنیادین، اثرگذار و مورد اجماع در شکل‌گیری آرمان‌شهر، حضور شاه ‌آرمانی یا حاکمِ حکیم است. در دین زرتشتی، شاه ‌آرمانی و نظام شاهی، جایگاهی قدسی و الهی دارند. در آیین کنفوسیوس، شاه آرمانی با پرورش فضیلت‌های اخلاقی و حکمت، پیوندی ناگسستنی برقرار می‌کند. این مقاله با هدف بررسی بایسته‌ها و صفات شاه آرمانی در دین زرتشتی و آیین کنفوسیوس، با رویکردی تحلیلی-نظری و به روش کتابخانه‌ای-توصیفی نگاشته شده است. مسئلۀ اصلی پژوهش، بررسی و مقایسهٔ بایسته‌ها و صفات شاه آرمانی و نقش او در جامعه و در شکل‌گیری آرمان‌شهر، با تأکید بر حکومت حاکم حکیم در دین زرتشتی و آیین کنفوسیوس است. بر پایهٔ یافته‌های پژوهش؛ تربیت، خرد، عدالت، عمل به فضایل اخلاقی و گسترش آن در جامعه، و نیز انجام مناسک توسط شاه ‌آرمانی، از وجوه اشتراک به ‌شمار می‌رود؛ در مقابل، فرّه ایزدی، اصالتِ نژاد و موروثی بودن پادشاهی، از وجوه افتراق به ‌حساب می‌آید. پرسش اصلی این است که بایسته‌ها و صفات شاه ‌آرمانی در دین زرتشتی و آیین کنفوسیوس کدام است. همچنین این پرسش مطرح است که وجوه افتراق و اشتراک صفات و بایسته‌های شاه‌ آرمانی در این دو سنت دینی و فلسفی چیست. کلید واژه‌ها : شاه‌آرمانی، حاکم-حکیم، رن، لی، فر.

https://adyan.urd.ac.ir/article_218389_eb81b20864ef3e7f12e606b45f83dc0f.pdf