پژوهش های ادیانی

پژوهش های ادیانی

پدیدار «نه ـ خود» و مسائل پیرامون آن در فلسفه بودا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد ادیان و عرفان، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
2 دانشیار گروه ادیان و عرفان، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
10.22034/jrr.2024.356321.2058
چکیده
از اصلی‌ترین آموزه‌های بودا، «اَن‌آتّا» یا «نه ـ خود» است که می‌توان گفت مهم‌ترین پروتستِ وی به نظام فکری هندوست. درواقع از این منظر، هیچ «خودِ» مستقلی وجود ندارد و «خود» از «پنج توده» تشکیل شده است؛ از این‌رو ماهیت شخص، مبتنی بر این واقعیت است که آنچه به صورت یک « فرد» ظاهر می‌شود، ترکیبی همیشه متغیر یا در حال تغییر از پنج اسکانداست. بنابراین از منظر بودا آنچه باید مطالعه شود، خودِ وجود نیست، بلکه نمودها یا پدیده‌هایی است که آن را دربر گرفته‌اند. این شیوه از «خود» را «خودِ فرایندی» نیز نامیده‌اند؛ یعنی خودی که از سلسله‌ای فرایندِ مستمر و متداخل ساخته شده است که تفاوت هستی‌شناختی در برابر دیگر فرایندها که در تغییر دائمی هستند، ندارد. همچنین در تعریفی دیگر از این نظریه و با توجه به آموزه «راه میانه»، «نه ـ خود» چیزی بین کرانه‌های هستی و نیستی است که نه «هست مطلق» و نه «نیست» را می‌توان بر آن اطلاق کرد. بنابراین می‌توان این‌طور بیان کرد که بودا نه به سلب حقیقی خود، بلکه به نوعی دیگر از «وجود»، یعنی به وجودِ «نه - خود» قائل بوده است. در این تحقیق کوشیده شده است به روش توصیفی - تحلیلی و با رجوع به سخنان منسوب به خود بودا در سه سبد و نه تحلیل‌های مکاتیب بعدیِ بودایی، مفهوم «نه - خود» تبیین و تحلیل گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The “Non-Self” Phenomenon and Its Surrounding Problems in Buddhist Philosophy

نویسندگان English

Amir Hashempour 1
Saied Geravand 2
1 MA, Religions and Denominations, Shahid Madani University of Azerbaijan, Tabriz, Iran
2 Associate Professor, Department of Religions and Denominations, Shahid Madani University of Azerbaijan, Tabriz, Iran
چکیده English

One of the central doctrines of Buddhism is “anattā” or “non-self,” which serves as a key critique of the Hindu intellectual system. From this perspective, there is no independent self; instead, what we consider the self is made up of five aggregates. In fact, a person's nature is based on the idea that the “individual” is a constantly changing combination of these five skandhas. According to Buddha, the focus should not be on existence itself, but on the manifestations or phenomena that arise from existence. This concept of self is also referred to as the “process self,” meaning a self constructed from a series of ongoing, interdependent processes that are not fundamentally different from other constantly changing processes. Additionally, according to the middle path doctrine, “non-self” is seen as something between the extremes of being and non-being—neither an absolute being nor an absolute non-being. Therefore, it can be said that Buddha did not advocate for the complete negation of the self, but rather for a different kind of existence, that of the “non-self.” This article employs a descriptive-analytic method and draws on the teachings attributed to Buddha in the “three baskets” rather than later Buddhist literature to analyze and explain the concept of “non-self.”

کلیدواژه‌ها English

non-self
anattā
impermanence
emptiness/vacuity
saṃsāra
middle path
  1. اسپنسر، سیدنی (1399 ش)؛ عرفان در ادیان جهان؛ ترجمه: محمدرضا عدلی؛ تهران: هرمس.

    استیونسن، لزلی، و دیگران (1398 ش)؛ دوازده نظریه درباره طبیعت بشر؛ ترجمه: میثم محمدامینی؛ تهران: نشر نو.

    الیاده، میرچا (1395 ش)؛ تاریخ اندیشه‌های دینی؛ 3 ج، ترجمه: بهزاد سالکی؛ تهران: پارسه.

    چترجی، ساتیش چاندرا، داتا و دریندا موهان (1394 ش)؛ معرفی مکتب‌های فلسفی هند؛ ترجمه: فرناز ناظزاده کرمانی؛ قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.

    دمه‌پده (راه آیین) (1395 ش)؛ ترجمه: ع. پاشایی؛ تهران: نگاه معاصر.

    دورانت، ویل (1365 ش)؛ تاریخ تمدن، (مشرق زمین گاهوراه تمدن)؛ ترجمه: ع. پاشایی؛ تهران: علمی و فرهنگی.

    راداکریشنان، سروپالی (1393 ش)؛ تاریخ فلسفه شرق و غرب؛ 2 ج، ترجمه: خسرو جهانداری و جواد یوسفیان؛ تهران: علمی و فرهنگی.

    زوتر، فولکر (1396 ش)؛ بودا؛ ترجمه: پریوش شهابی؛ تهران: پارسه.

    سوزوکی، ب. ال (1391 ش)؛ راه بودا؛ ترجمه: ع. پاشایی؛ تهران: نگاه معاصر.

    شایگان، داریوش (1389 ش)؛ ادیان و مکتب‌های فلسفی هند؛ 2ج، تهران: امیرکبیر.

    شومان، هانس ولفاگانگ (1397 ش)؛ آیین بودا؛ ترجمه: ع. پاشایی؛ تهران: دیبایه.

    ع. پاشایی (1393 ش)؛ چرخ و نیلوفر؛ قم: نشر ادیان.

    _____________ (1399 ش)؛ فرهنگ آیین بودا؛ تهران: نگاه معاصر.

    _____________ (1380 ش)؛ هینه‌یانه؛ تهران: نگاه معاصر.

    کوارد، هارولد (1397 ش)؛ کتاب مقدس در ادیان جهان؛ ترجمه: به‌یان رفیعی؛ تهران: پارسه.

    کوزینز، ال. اس و دیگران (1386 ش)؛ نیروانه؛ در: فرهنگ ادیان جهان؛ سرویراستار: جان هیلنز؛ ترجمۀ گروهی از مترجمان؛ قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.

    گروزالسکی، بارت (1396 ش)؛ درباره بودا؛ ترجمه: ع. پاشایی؛ تهران: دیبایه.

    نیانه‌تی‌لوکا (1398 ش)؛ سخن بودا؛ ترجمه: ع. پاشایی؛ تهران: دیبایه.

     

    Bhikkhu,Buddhasa (1990), The Doctrin of Anatta, Bankok, The Dhamma Study & Practice

    Colins, Stiven (1999), Selfless Person, New York , Cambridge

    Dasgupta, S(1957), A History of Indian Philosophy, Volume1 ,London, Cambridge

    Digha Nikaya(The Long Discourses of the Buddha)(1995), translated by: Maurice Walshe, Boston,Wisdom Publication

    Garfield, Jay L(2015), Engaging Buddhism, New York, Oxford

    Gowans, Cristopher W (2003), Philisophy of the Boddha, London, Routledge

    1. P. M(1961), Anatta,In: Encyclopedia of Buddhism, Volum 1, editor in chif: G. P. Malalasekera, Sirlanka, Departeman of Buddhist Affair

    Jackson,Roger. R , (2004), Sunyata(Emptness): Encyclipedia of Buddhism, volum2, Editor in Chif: Robert E. Buswell, Unated State, Gale