پژوهش های ادیانی

پژوهش های ادیانی

چهره‌های عیسی در مدارک مانوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد شکری فومشی 1
مسیب گلچین 2
مصطفی فرهودی 1
1 استادیار گروه ادیان شرق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 دانشجوی دکتری ادیان ایران باستان، گروه ادیان شرق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
10.22034/jrr.2024.406955.2132
چکیده
در مقالۀ حاضر، ماهیت و شخصیت «عیسی» -یکی از برجسته‌ترین چهره‌ها در آموزه‌های مانوی و بنیان‌گذار چارچوب نظری مانویت- تجزیه و تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که چهره‌های متنوعی از عیسی در متون مختلف شرقی و غربیِ مانوی ارائه شده است، ازجمله: «عیسای رنج‌کش، مصلوب، نفس زنده»، «عیسای درخشان»، و «عیسی مسیح، عیسای تاریخی». این جلوه‌ها همگی نمودها و ابعادی از شخصیتی واحد هستند که هر کدام به شیوه‌ای خاص بیان شده‌اند. از نظر مانی، عیسی مسیح از هیچ مادری زاده نشد؛ بلکه رنج این عیسای مصلوب و زجرکش، همان رنج نورِ اسیر در جهان مادی است که با عیسی مسیح تجسم یافته است. او همان ایزد عیسای درخشان است که بارها از ملکوت فرود آمد تا برای انبیا وحی آورد و در پایان جهان بر مسند قضاوت داور همگان بنشیند. این مقاله نشان می‌دهد که جلوه‌های «عیسای داماد» و «عیسای جوان» و «عیسای ماه» بدون آنکه در الهیات مانوی به‌طور مشخص تعریف یا معیّن شده باشند، فقط در تفسیرهای محققان پدید آمده‌اند.
کلیدواژه‌ها
عیسی
مسیح‌شناسی
عیسای درخشان
نفس زنده
مانویت

موضوعات

عنوان مقاله English

The Faces of Jesus in Manichaean Documents[1] The Faces of Jesus in Manichaean Documents

نویسندگان English

Mohammad Shokri- Foumeshi 1
Mosayyeb Golchin 2
Mostafa Farhoudi 1
1 Assistant Professor, Department of Eastern Religions, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 PhD Student in Ancient Iranian Religions, Department of Eastern Religions, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

In the present article, the nature and character of "Jesus" – one of the most prominent figures in Manichaean teachings and the founder of Manichaeism's theoretical framework – is analyzed. The research findings indicate that diverse portrayals of Jesus are presented in various Eastern and Western Manichaean texts, including: "The Suffering Jesus, The Crucified, The Living Soul," "The Luminous Jesus," and "Jesus Christ, The Historical Jesus." These manifestations are all aspects and dimensions of a single personality, each expressed in a specific manner. From Mani's perspective, Jesus Christ was not born of any mother; rather, the suffering of this crucified and tormented Jesus is the suffering of the Light imprisoned in the material world, which is embodied in Jesus Christ. He is the same deity, the Luminous Jesus, who descended multiple times from the Kingdom to bring revelation to the prophets and who will sit on the judgment seat at the end of the world to judge all people. This article demonstrates that the manifestations of "Jesus the Bridegroom," "The Young Jesus," and "Jesus the Moon" have only emerged in scholarly interpretations without being explicitly defined or specified in Manichaean theology.

کلیدواژه‌ها English

Jesus
Christology
Luminous Jesus
Living Soul
Manichaeism
اسماعیل‌پور مطلق، ابوالقاسم (1396)، اسطورۀ آفرینش در کیش مانی، ویراستۀ محمد شکری فومشی، تهران: چشمه.
تاردیو، میشل (1402)، کیش مانوی، ترجمه محمد شکری فومشی و ایرج جمشیدی، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
دکره، فرانسوا (1383)، مانی و سنت مانوی، ترجمۀ عباس باقری، تهران: فرزان.
شِروو، پرادز اُکتُر (1396)، عناصر ایرانی در کیش مانوی (با رویکردی مقایسه‌ای)، تهران: طهوری.
شکری فومشی، محمد (1387)، «سرود نفس زنده: ویرایش انتقادی پنج دستنویس مانوی تورفانی»، در: جشن‌نامه دکتر بدرالزمان قریب، به‌کوشش زهره زرشناس و ویدا نداف، تهران: طهوری، ص125-147.
وامقی، ایرج (1378)، نوشته‌های مانوی و مانویان، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی؛ حوزۀ هنری.
یوناس، هانس (1398)، کیش گنوسی؛ پیام خدای ناشناخته و صدر مسیحیت، ترجمۀ ماشاالله کوچکی میبدی و حمید هاشمی کهندانی، ویراستۀ محمد شکری فومشی، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
 
Böhlig, A. and J. P. Asmussen (1980). Die Gnosis. Bd. 3: Der Manichäismus, Artemis, Zürich.
Boyce, M. (1975). A Reader in Manichaean Middle Persian and Parthian, Vol. 2, 2nd edn, E.J. Brill, Leiden.
Cirillo, L. and Roselli, A. (1986). Codex Manichaicus Coloniensis. Atti del Simposio Internationale (Rende-Amantea 3-7 settembre 1984), Marra, Cosenza.
Durkin-Meisterernst, D. (2004). Dictionary of Manichaean Middle Persian and Parthian (Corpus Fontium Manichaeorum, Dictionary of Manichaean Texts III,1), Turnhout: Brepols.
Franzmann, M. (2003). Jesus in the Manichaean Writings, New York.
Gardner, I. (1983). ‘Manichaean Christology. The Historical Jesus and the Suffering Jesus with particular reference to western texts (i.e. texts from a Christian environment), and illustrated by comparison with Marcionism and other related movements,’ PhD thesis, Manchester University [apud Franzmann 2003].
Gardner, I. (1991). ‘The Manichaean Account of Jesus and the Passion of the Living Soul’, in Manichaica Selecta, ed. Tongerloo and Giversen, pp. 71-86.
Klimkeit, H.-J. (1979). ‘Das Kreuzessymbol in der zentralasiatischen Religionsbegegnung’, ZRGG, 31.1, pp. 99-115.
Klimkeit, H.-J. (1993). Gnosis on the Silk Road: Gnostic Texts from Central Asia, Harper, San Francisco/New York.
Koenen, L. (1978). ‘From Baptism to the Gnosis of Manichaeism’, in: The Rediscovery of Gnosticism. Proceedings of the International Conference on Gnosticism at Yale, New Haven, Connecticut, March 28-31, 1978. Vol. 2: Sethian Gnosticism, éd. Bentley Layton, E.J. Brill, Leiden, 1981, 734-56.
Lieu, S. N. C. (1992). Manichaeism in the Later Roman Empire and Medieval China, 2nd edn, J.C.B. Mohr, Tübingen.
Pedersen, N. A. (1988). ‘Early Manichaean Christology, primarily in Western Sources’, in Manichaean Studies. Proceedings of the First International Conference on Manichaeism, August 5-9, 1987, ed. Peter Bryder, Plus Ultra, Lund, pp. 157-90.
Pétrement, S. (1990). A Separate God: The Christian Origins of Gnosticism, Harper, San Francisco.
Polotsky, H. J. (1971). ‘Manichäismus’, in: Collected Papers by H. J. Polotsky, ed. Kutscher, pp. 699-714.
Richter, S. (1994) Exegetisch-literarkritische Untersuchungen von Herakleidespsalmen des koptisch-manichäischen Psalmenbuches, Oros Verlag, Altenberge.
Rose, E. (1979). Die Manichäische Christologie, Otto Harrassowitz, Wiesbaden.
Rudolph, K. (1965). ‘Gnosis und Manichäismus nach den koptischen Quellen’, Koptologische Studien in der DDR. Wissenschaftliche Zeitschrift Martin-Luther-Univ. H alle-Wittenberg, pp. 156-90.
Rudolph, K. (1982). ‘Rose: Die manichäische Christologie, Wiesbaden 1979’, review, ThLZ, 107, pp. 444-447.
Sundermann, W. (1968). ‘Christliche Evangelientexte in der Überlieferung der iranisch-manichäischen Literatur’, MIOF, 14.3, pp. 386-405.
Sundermann, W. (1979). ‘Namen von Göttern, Dämonen und Menschen in iranischen Versionen des manichäischen Mythos’, AoF, 6, pp. 95-133.
Sundermann, W. (1988). “Der Paraklet in der ostmanichäischen Überlieferung”, in: P. Bryder (ed.), Proceedings of the First International Conference on Manichaeism, Lund, pp. 201-212.
Sundermann, W. (1992). ‘Christ in Manicheism’, in Encylopaedia Iranica, Vol. 5, Routledge & Kegan Paul, London, pp. 535b-9a.
Waldschmidt, E. and W. Lentz (1926). Die Stellung Jesu im Manichäismus [WL I’ in text], APAW.PH 4, Berlin.
Waldschmidt, E. and W. Lentz (1933). Manichäische Dogmatik aus chinesischen und iranischen Texten, APAW, 13, pp. 480-607.