دست‌نویسی نو از انجیل زنده مانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروه ادیان ابراهیمی دانشگاه ادیان و مذاهب

چکیده

از انجیل مانوی ـ مهم‌ترین اثر مانی ـ تاکنون سه دست‌نویس به زبان فارسی میانه و به خط مانوی شناخته شده بود: M17, M172/I/ و M644. مقاله حاضر نشان می‌دهد که قطعه کوچک و منتشرنشده M5439 نیز بی‌تردید بخشی از دست‌نویس‌های انجیل بوده و همانند سه قطعه بالا بخشی از سرآغاز انجیل زنده مانی و باب الفِ آن را تشکیل می‌داده است. قرائت کامل این قطعه آسیب‌دیده و بدخوان نه تنها موجبات اصلاح بازسازی‌های پیشین را فراهم آورد، بلکه سبب تکمیل شدن بخش کوچکی از متن نیز شده است. این متن نشان می‌دهد عقاید مانی ـ که خود را در انجیلش آشکارا «فرستاده عیسی مسیح» خوانده و «پدر، پسر، روح‌القدس» را ستوده است ـ در کلیات تا حدود زیادی به باورهای دیگر گنوسیان ـ مسیحیان همانند بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A New Manuscript of Manichean Gospel

نویسنده [English]

  • Mohammad Shokri Fumashi
Mani’s Gospel, mauscripts, Turfan fragments, identification, reconstruction, the Living Gospel.
چکیده [English]

Of the Manichean Gospel - the most important work of Mani - three Middle Persian manuscripts in the Manichean script were identified as of yet: M17, M172/I/ and M644. This article aims to show that the small unpublished fragment M5439 also is undoubtedly a part of the manuscripts of Mani’s Gospel and, like the above mentioned fragments, contains a part of the beginning of the first chapter (the chapter aleph) of Mani’s Living Gospel. A complete reading of this damaged fragment rendered not only a correction of the former reconstructions, but also the completion of a small section of the text. This text shows that the beliefs of Mani, who clearly introduced himself in his own Gospel as the ‘Apostle of Jesus Christ’ and praised ‘the Father, the Son and the Holy Ghost’ - by and large - have a likeness to other Gnostic-Christian thoughts in general.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mani’s Gospel
  • mauscripts
  • Turfan fragments
  • Identification
  • Reconstruction
  • the Living Gospel
Andreas, F. C. and W. B. Henning (1933). Mitteliranische Manichaica aus Chinesisch-Turkestan. II, SPAW, Berlin.

Asmussen, J. P. (1965). Xvāstvānīft. Studies in Manichaeism, Copenhagen.

Cameron, R. and A. Dewey (trl.) (1979). The Cologne Mani Codex (P. Colon. inv. nr. 4780). “Concerning the Origin of his Body”, Missoula.

Böhlig, A. (1980). Die Gnosis. Dritter Band der Manichäismus, unter Mitwirkung von Jes Peter Asmussen, Zürich/München.

Boyce, M. (1960). A Catalogue of the Iranian Manuscripts in Manichean Script in the German Turfan Collection, Berlin.

_________ (1975). A Reader in Manichaean Middle Persian and Parthian, Téhéran-Liège (Acta Iranica 9a).

Browder, M. H. (1988). “Al-Bîrûnî’s Manichaean Sources”, in: P. Bryder (ed.). Manichaean Studies. Proceedings of the First International Conference on Manichaeism, Lund, August 5-6, 1987, Lund, pp. 19-28.

Durkin-Meisterernst, D. (2004). Dictionary of Manichaean Middle Persian and Parthian, Turnhout (Corpus Fontium Manichaeorum, Dictionary of Manichaean Texts III, 1).

Gardner, I. and S. N. C. Lieu (2004). Manichaean Texts from the Roman Empire, Cambridge.

Henning, W. B. (1937). Ein manichäisches Bet- und Beichtbuch, Berlin (APAW, 1936, No. 10).

Henrichs, A. und L. Koenen (1970). Ein grichischer Mani-Codex (P. Colon. inv. nr. 4780). ZPE 5, Bonn.

Klimkeit, H.-J. (1989). Hymnen und Gebete der Religion des Lichts. Iranische und türkische liturgische Texte der Manichäer Zentralasiens, Opladen.

Klimkeit, H.-J. (1993). Gnosis on the Silk Road: Gnostic Texts from Central Asia, San Francisco.

_________ (1993). Gnosis on the Silk Road: Gnostic Texts from.

Koenen, L. und C. Römer (eds.) (1988). Der Kölner Mani-Kodex (Über das Werden seines Leibes). Kritische Edition aufgrund der von A. Henrichs und L. Koenen besorgten Erstedition, Opladen.

Lieu, S. N. C. (1992). Manichaeism in the Later Roman Empire and Medieval China: A Historical Survey, 2nd ed., Tübingen.

MacKenzie, D. N. (1994). «‘I, Mani …’», in: Gnosisforschung und Religionsgeschichte. Festschrift für Kurt Rudolph zum 65. Geburtstag, herausgegeben von H. Preissler, H. Seiwert, unter Mitarbeit von H. Mürmel, Marburg, pp. 183-98.

Müller, F. W. K. (1904). Handschriften-Reste in Estrangelo-Schrift aus Turfan, Chinesisch-Turkestan, I, SPAW, IX, 348-52; II: aus dem Anhang zu den APAW, 1-117.

Salemann, C. (1908). Manichäische Studien I, Mémoires de l’Academie Impériale des Sciences de St.-Pétersbourg, VIIIe série, vol. VIII, No. 10, St.-Pétersbourg.

Sundermann, W. (1996). Iranian Manichaean Turfan Texts in Early Publications (1904–1934). London (Corpus Inscriptionum Iranicarum, Supplementary Series, Vol. III).

Waldschmidt, E. und W. Lentz (1926). Die Stellung Jesu im Manichäismus (APAW, 4). Berlin.

_________ (1933), “Manichäsche Dogmatik aus chinesischen und iranischen Texten”, APAW, 13, pp. 480-607.

Weber, D. (2000). Iranian Manichaean Turfan Texts in Publications since 1934, London (Corpus Inscriptionum Iranicarum, Supplementary Series, Vol. IV).

 

 

 

 

M17/Verso/© Depositum der Berlin-Brandenburgische der Akademie der Wissenschaften in der Staatsbibliothek zu Berlin, Preußischer Kulturbesitz, Orientabteilung