بررسی مقایسه‌ای متن اوستایی و زندِ ویسپرد (کرده‌های یکم تا هشتم)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‌های باستانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران

2 استادیار گروه زبان‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

3 استاد گروه زبان‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

10.22034/jrr.2022.299604.1907

چکیده

در زمان ساسانیان متون مذهبی زرتشتی، مسیحی و بودایی به زبان‌های ایرانی میانه برگردانده شد. در این دوران، موبدان زرتشتی پس از گردآوری متن اوستا، به زبان فارسی میانه آن را ترجمه و تفسیر کردند. این ترجمه و تفسیرِ اوستا را زَند نامیده‌اند. شیوه برگردان این متون واژه به واژه است و مترجمان به واژه‌ها و نحو زبان اوستایی پای‌بند بوده‌اند. این ترجمه‌ها تحت‌اللفظی است، به این معنا که مترجمان در برابر هر واژه اوستایی واژه‌ای در زبان پهلوی یا فارسی میانه برگزیده و در چینش آنها نیز به ترتیب واژه‌ها در جملات اوستایی نظر داشته‌اند. در انتخاب معادل پهلوی این کلمات به صورت ظاهری واژه اوستایی و نیز اشتقاقی که مترجم برای آنها در نظر داشته توجه شده است. سبک جمله‌بندی متن اوستایی نیز حفظ شده و جملات، ساخت معمول زبان پهلوی (فارسی میانه) را ندارند. در این مقاله کوشیده‌ایم تفاوت‌های میان متن مهم اوستایی ویسپرد و زندِ آن را که از متون مهم دین زرتشتی است، بررسی کنیم.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Comparative Analysis of Avestan and Zand Text of Visprad (Kardag 1-8)*

نویسندگان [English]

  • fateme sadat eshaghi 1
  • ehsan changizi 2
  • Mojtaba Monshizade 3
1 PhD Student in Ancient Languages, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Linguistics, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran
3 Professor, Department of Linguistics, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran
چکیده [English]

In the Sassanid era, Zoroastrian, Christian, and Buddhist religious texts were translated into Middle Persian. During this period, Zoroastrian priests, after compiling the Avestan texts, translated and interpreted them into Middle Persian. These translation and interpretation of Avesta are called Zand. The method of translating these texts is word for word and hence the translators adhered to the words and syntax of the Avestan language. These translations were literal, that is, the translators chose a word in Pahlavi or Middle Persian for each Avestan word and considered the order of the words in Avestan sentences. In choosing the Pahlavi equivalent of these words, attention has been paid to the appearance of the Avestan terms as well as the derivation that the translator intended for them. The sentence style of the Avestan text is also preserved and they do not have the usual construction sentences of the Pahlavi language (Middle Persian).  In this article, we seek to examine the differences between the important Avestan text of Visprad and Zand, one of the important texts of the Zoroastrian religion.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Avesta
  • Zand
  • Visprad
  • Inflection
  • Case
آموزگار، ژاله (1386). «یادداشت‌هایی درباره زند»، در: زبان، فرهنگ و اسطوره، تهران: معین، ص121-128.
ابوالقاسمی، محسن (1376). راهنمای زبان‌های باستانی، تهران: سمت، ج1.
اسدی طوسی، ابونصر علی بن احمد (1336). لغت فرس، تصحیح: محمد دبیرسیاقی، تهران: طهوری. 
اسدی طوسی، علی بن احمد (1319). لغت فرس، به تصحیح و اهتمام: عباس اقبال، طهران: چاپ‌خانه مجلس.
پورداود، ابراهیم (1343). ویسپرد، به کوشش: بهرام فره‌وشی، تهران: ابن‌سینا.
تاوادیا، جهانگیر (1348). زبان و ادبیات پهلوی، ترجمه: س. نجم‌آبادی، تهران: دانشگاه تهران.
خلف تبریزی، برهان محمد حسین (1343). برهان قاطع، به کوشش: محمد معین، تهران: امیرکبیر.
دادگی، فرنبغ (1385). بندهش، گزارش: مهرداد بهار، تهران: توس، چاپ سوم.
هینتسه، آلموت (1393). «ادبیات اوستایی»، در: تاریخ ادبیات فارسی، ترجمه: احمدرضا قائم‌مقامی، زیر نظر: احسان یارشاطر، تهران: سخن، ج7.
هینلز، جان راسل (1368). شناخت اساطیر ایران، ترجمه: احمد تفضلی و ژاله آموزگار، تهران: چشمه.
Bartholomae, C. (1904). Altiranisches Wörterbuch, Strassburg: W. De Gruyter (Reprint: Berlin, 1961).
Cantera, A. (2004). Studien zur Pahlavi-Übersetzung des Avesta, Wiesbaden: Harrassowitz.
Darmesteter, J. (1892). Le Zend-Avesta, Premier volume: La Liturgie (Yasna et Vispéred), Paris: E. Leroux (Reprint: 1960).
Dhabhar, E. B. N. (1949). Pahlavi Yasna and Visperad, Bombay: S. F. Desi for the Trustees of the Parsi Puncheyet Funds and Properties.
Geldner, K. F. (1889). Avesta the Sacred Books of Parsis, vol. ii: Vispered and Khorda Avesta, Stuttgart: W. Kohlhammer.
Hoffmann, K.; Forssman, B. (2004). AvestischeLaut-und Flexionlehre, Innsbruck: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck.
Jackson, A. V. W. (1892). An Avesta Grammar, Stuttgart: W. Kohlhammer.
 
Josephson, J. (1997). The Pahlavi Translation Technique as Illustrated by Hōm Yašt, Uppsala: Uppsala Universitetsbibliothek.
Kellens, J. (1995). List du VerbeAvestique, Wiesbaden: L. Reichert.
MacKenzie, D. N. (1986). A Concise Pahlavi Dictionary, London: Routledge Curzon (Reprint: 1990).
Mills, L. H. (1887). The Zend-Avesta, Part III, Oxford: Clarendon Press.
Wolff, F. (1910). Avesta die heiligenBücher der Parsen, Stassburg: KJ Trübner.