پژوهش های ادیانی

پژوهش های ادیانی

مناسکی‌شدن و تمایز مناسک از غیرمناسک در دین‌پژوهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید شهاب‌الدین عودی 1
الله کرم کرمی پور 2
1 دانشجوی دکتری دین‌پژوهی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استادیار گروه دین‌پژوهی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
10.22034/jrr.2024.377679.2081
چکیده
شناسایی برخی کنش‌ها در جایگاه مناسک در یک بافت، از مهم‌ترین مسائل در دین‌پژوهی به‌مثابه حوزه‌ای میان‌رشته‌ای است؛ از این‌رو هدف نوشتار حاضر، بررسی چگونگی تمایز مناسک از کنش عادی با استفاده از رویکردی بدیع و برگرفته از چند رشته است. رویکرد موردنظر تلفیقی از مفاهیم مناسک، بدن‌مندی، فضامندی، حافظه و نیّت‌مندی است که آنها را ذیل روند مناسکی‌شدن به‌مثابه امری برای تمایز مناسک از غیرمناسک قرار می‌دهیم. در جستار حاضر با تحلیل مفاهیم و نظریه‌ها به ‌صورت ‌مرحله‌ای، فاتحیتِ برخی کنش‌ها در شناساندنِ خود در جایگاه مناسک را بررسی می‌کنیم. بررسی‌ها نشان می‌دهد از خلال مناسکی‌شدن تلفیقی، فضایی مناسکی تولید شده است که در آن برخی کنش‌ها توسط بدنِ مناسک‌گزاران معنادار می‌شود و از عملی عادی به کنشی مناسکی تبدیل می‌شوند. در پایان نیز نتیجه می‌گیریم یکی از اصلی‌ترین مؤلفه‌های تمایز مناسک از غیرمناسک و شکل‌گیری مناسک فاتح، تربیت بدنی مناسک‌گزاران از طریق موقعیت‌های مقطعی مناسکی برای حجیت‌بخشی به مناسک ابداعی است.
کلیدواژه‌ها
مناسک
بدن‌مندی
مناسکی‌شدن
نیّت‌مندی
موقعیت مقطعی
فضامندی
دین‌پژوهی
موضوعات

عنوان مقاله English

Ritualization and the Distinction between Rituals and Non-Rituals in Religious Studies

نویسندگان English

Seyed Shahabodin Oudi 1
Allahkaram karamipour 2
1 PhD student, Religious Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Assistant professor, Department of Religious Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

A major problem in religious studies as an interdisciplinary field is to identify certain actions as rituals in a context. The present article adopts a novel interdisciplinary approach to study how rituals are distinguished from ordinary actions. The approach in question combines several notions of ritual in anthropology, embodiment in gender studies, spatiality in architecture, and intentionality in the cognitive science, which we incorporate within the course of ritualization as what distinguishes rituals from non-rituals. Methodologically speaking, in this research, we take up the descriptive-analytic method to consider the success of certain actions to make themselves recognized as rituals. Studies show that, through ritualization, a ritual space is produced in which certain actions are rendered meaningful through the bodies of those who practice the rituals, in which case they turn from an ordinary action to a ritual action. Finally, we conclude that a main component by which rituals are distinguished from non-rituals and successful rituals are formed is the physical training of those who practice rituals through occasional ritual situations.

کلیدواژه‌ها English

rituals
ritualization
intentionality
occasional situation
spatiality
religious studies
الیاده، میرچا (1375 ش)؛ مقدس و نامقدس؛ ترجمه: نصرالله زنگوئی؛ تهران: سروش.
تورفیل، دیوید (1399 ش)؛ زیست شیعی: مناسکی‌شدن مسلمانان در ایران امروز؛ ویراستاری علمی: الله‌کرم کرمی‌پور؛ ترجمه: سیدشهاب‌الدین عودی؛ اصفهان: آرما.
دورکیم، امیل (1393 ش)؛ صور بنیانی حیات دینی؛ ترجمه: باقر پرهام؛ تهران: نشر مرکز.
رحمانی، جبار (1397 ش)؛ هیئت‌های عزاداری در جامعۀ ایران؛ اصفهان: آرما.
فوکو، میشل (1378 ش)؛ مراقبت و تنبیه: تولد زندان؛ ترجمه: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده؛ تهران: نشر نی.
مظاهری، محسن‌حسام (1398 ش)؛ «در خدمت و خیانت مناسک: بحثی درباره مناسک شیعی و پدیده فربهی مناسکی»؛ ویژه‌نامه سپیدار، ش 3، اصفهان: بنیاد علمی فرهنگی امام صادق (ع).
Anttonen, V. (2007). “Sacred”, In: Guide to the Study of Religion, Edited By: Braun, W; McCutcheon, R. T. 4th ed. London: Cassell, pp. 271–282.   
Asad, T. (1993). Genealogies of Religion: Discipline and Reasons of Power in Christianity and Islam, Baltimore: Johns Hopkins University Press.
Bell, C. M. (1992). Ritual Theory, Ritual Practice, New York: Oxford University Press.
Bell, C. M. (1997). Ritual: Perspectives and Dimensions, New York: Oxford University Press.
Bourdieu, P. (1977). Outline of a Theory of Practice, Cambridge: Cambridge University Press.
Chidester, D; Linenthal, E. (1995). American Sacred Space, Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press.
Chwe, M. (2001). Rational Ritual: Culture, Coordination, and Common Knowledge, Princeton, New Jersey: Princeton University Press.
Connerton, P. (1989). How Societies Remember, Cambridge: Cambridge University Press.
Csordas, T. J. (1994). “Introdction: The Body as Representation and Being-in-the-World” , In: Embodiment and Experience: The Existential Ground of Culture and Self, edited by: Csordas, T. J., Cambridge: Cambridge University Press, pp. 1-24.
Grimes, R. (2014). The Craft of Ritual Studies, Oxford ; New York: Oxford University Press.
Harvey, D. (1989). The Condition of Postmodernity: An Enquiry into the Origins of Cultural Change, Oxford: Blackwell.
Humphrey, C.; Laidlaw, J. (1194). The Archetypal actions of Ritual:A Theory of Ritual Illustrated by the Jain Rite of Worship, Oxford: Clarendon Press.
Knott, K. (2005). The Location of Religion: A Spatial Analysis. New York: Routledge.
Lefebvre, H. (1992). The Production of Space. Oxford: Wiley-Blackwell.
Lyon, M.; Barbalet, J. (1994). “Society’s Body: Emotion and the “Somatization” of Social Theory”, In: Embodiment and Experience:The Existential Ground of Culture and Self, edited by: Csordas, T. J., Cambridge: Cambridge University Press, pp. 48-66.
Mahmood, S. (2001). “Rehearsed Spontaneity and the Conventionality of Ritual: Disciplines of Salat.”, In: American Ethnologist, 28 (4),pp. 827-853.
Mahmood, S. (2005). Politics of Piety: The Islamic Revival and the Feminist Subject, Princeton: Princeton University Press.
McCauley, R.; Lawson, T. (2007). “Cognition, Religious Ritual, and Archaeology.”, In: The Archaeology of Ritual, edited by: Kyriakidis, E., Los Angeles: University of California, pp. 209-54.
Parkin, D. J. (1991). Sacred Void: Spatial Images of Work and Ritual among The Giriama of Kenya, Cambridge Studies in Social and Cultural Anthropology (80), Cambridge: Cambridge University Press.
Rappaport, R. (1999). Ritual and Religion in the Making of Humanity. Cambridge: Cambridge University Press.
Reeves, N. (2011). “Death acceptance through ritual.”, In: Death Studies, 35: pp.408-419.
Sayer, A. (1985). “The Difference that Space Makes.”, In: Social Relations and Spatial Structures, edited by: Gregory, D.; Urry, J., London: Macmillan, pp.  49-66.
Soja, E. (1989). Postmodern Geographies: The Reassertion of Space in Critical Social Theory, London: Verso.
Soja, E. (1996). Thirdspace: Journeys to Los Angeles and Other Real-and-Imagined Places, Cambridge: Blackwell.
Stephenson, B. (2015). Ritual: A very Short Introduction, New York: Oxford University Press.
Tofighi, F. (2020). “Religious Rituals as Civil hexis: The Case of Modernist Interpretations of Islamic Rituals among Iranian Pre-revolutionary Intellectuals.”, In: Method and Theory in the Study of Religion, Leiden: Brill, pp. 1-20.