پژوهش های ادیانی

پژوهش های ادیانی

بررسی و نقد شواهد گاهانی در منع قربانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه ادیان و عرفان، دانشکدگان فاربی دانشگاه تهران، تهران
2 دانشجوی دکتری ادیان ایرانی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
3 استادیار تاریخ، عضو هیئت علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، تهران
10.22034/jrr.2024.444481.2166
چکیده
با رواج پژوهش‌های اوستایی و ترجمه‌های مستشرقان از گاهان، این باور قوت گرفت که زرتشت با هرگونه قربانی حیوانی مخالف بوده است و اگر در متن‌های پساگاهانی نشانی از قربانی وجود دارد، درحقیقت بازگشت به همان باورهای عصر کافرکیشی است. زرتشتیان تحت تأثیر این برداشت به مخالفت با سنت دیرین قربانی پرداختند؛ اما کسانی با این برداشت از گاهان مخالف‌اند و به اشکال‌های قراین ظنی مخالفت زرتشت با قربانی اشاره کرده‌اند. با این حال تاکنون شواهد گاهانی آنچنان‌که باید مورد توجه پژوهشگران قرار نگرفته است. این پژوهش با هدف روشن‌شدن مسئله جواز یا عدم جواز قربانی در آیین زرتشتی، به بررسی شواهد گاهانی می‌پردازد و می‌کوشد به این پرسش پاسخ دهد که از نظر زرتشت قربانی حیوانی چه حکمی دارد و آیا شرایط زمانی و مکانی در این حکم تأثیرگذار بوده است یا نه؟ پژوهش حاضر با استفاده از تحلیل‌های زبان‌شناسی و با مطالعه کتابخانه‌ای سامان یافته است. با توجه به یافته‌های این پژوهش، تحلیل بندهای مورد بحث به دلیل ابهام‌های دستوری و واژگانی با اشکال‌های جدی مواجه است و شاهد آن ترجمه و تفسیرهای متفاوت اوستاپژوهان است. همچنین این امکان وجود دارد که ممنوع‌بودن قربانی برآمده از شرایط زمانی و مکانی زرتشت باشد و نه حکمی کلی برای همه زمان‌ها و مکان‌ها.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Examination and Critique of Gathic Evidence on the Prohibition of Sacrifice

نویسندگان English

sayyed saeid reza montazeri 1
ali mosleh 2
ALI MOHAMAD Tarafdary 3
1 Associate Professor, Department of Religions and Mysticism, Farabi Campus, University of Tehran, Tehran, Iran
2 PhD student, Iranian Religions, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
3 Assistant Professor, History, National Library and Archive of the Islamic Republic of Iran, Tehran, Iran
چکیده English

With the expansion of Avestan studies and the translations of the Gathas by Orientalists, the belief gained prominence that Zoroaster opposed all forms of animal sacrifice. If references to sacrifices appear in post-Gathic texts, they are seen as a reversion to the beliefs of the pre-Zoroastrian era of disbelief. Influenced by this interpretation, Zoroastrians rejected the long-standing tradition of sacrifice. However, some scholars dispute this reading of the Gathas, pointing out the problematic nature of the circumstantial evidence used to argue Zoroaster’s opposition to sacrifice. Despite this, the Gathic evidence itself has not received the attention it deserves from researchers. This study aims to clarify whether sacrificial offerings were permitted or prohibited in the Zoroastrian tradition by examining the Gathic evidence. It seeks to answer the question: What was Zoroaster’s stance on animal sacrifice, and were temporal and spatial factors influential in his ruling on this practice? Conducted through linguistic analysis and library research, this study finds that the interpretation of the relevant Gathic passages is fraught with serious challenges due to grammatical and lexical ambiguities, as reflected in the diverse translations and interpretations by Avestan scholars. Furthermore, the possibility remains that the prohibition of sacrifice was context-dependent, influenced by the temporal and geographical circumstances of Zoroaster’s era, rather than a universal ruling applicable to all times and places.

کلیدواژه‌ها English

prohibition of sacrifice
Gathic evidence
Zoroastrian rituals
Gathas
قرآن کریم
ابن‌بلخی. (1374 هـ.ش). فارس‌نامهٔ ابن‌بلخی. توضیح و تحشیه: منصور رستگار فسایی. چ 1. شیراز: بنیاد فارس‌شناسی.
اون والا، مانکجی. (1922 م). روایات داراب هرمزدیار. بمبئی: [بی‌نا].
آذرگشسب، فیروز. (1383 هـ.ش). گات‌ها: سرودهای زرتشت. چ 3. تهران: فروهر.
آسموسن، ج. پ. (1386 هـ.ش). اصول عقاید و اعتقادات دیانت زرتشتی. ترجمه: فریدون وهمن. چ 1، تهران: ثالث.
باقری حسن کیاده، معصومه. (1385 هـ.ش). «بررسی یسن‌های اوستا و زند آنها». رساله دکتری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران.
برجیان، حبیب. (1393 هـ.ش). «آریاییان عصر مفرغ»، در: تاریخ جامع ایران. ج 1، زیر نظر: سیدکاظم موسوی بجنوردی. چ 1. تهران: دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
بویس، مری. (1377 هـ.ش). چکیده تاریخ کیش زرتشت. ترجمه: همایون صنعتی‌زاده. چ 1، تهران: صفی‌علی‌شاه.
___________. (1386 هـ.ش). «بی‌بی‌شهربانو و بانوی پارس». ترجمه: حمید احمدی. اطلاعات سیاسی و اقتصادی. ش 241 - 242.
___________. (1393 هـ.ش). تاریخ کیش زرتشت. ترجمه: همایون صنعتی‌زاده. چ 1. تهران: گستره.
بهار، مهرداد. (1391 هـ.ش). پژوهشی در اساطیر ایران. چ 9. تهران: آگه.
___________. (1395 هـ.ش). بندهش. چ 5. تهران: توس.
بیانکی، اوگو. (1385 هـ.ش). «مهر و مسئله یکتاپرستی ایرانی»، در: دین مهر در جهان باستان. ترجمه: مرتضی ثاقب‌فر. چ 1، تهران: توس.
پورداود، ابراهیم. (1381 هـ.ش). یادداشت‌های گاتاها. چ 1. تهران: اساطیر.
تفضلی، احمد. (1391 هـ.ش). مینوی خرد. به کوشش: ژاله آموزگار. چ 5. تهران: توس.
ثعالبی، محمد بن عبدالملک. (1384 هـ.ش). شاهنامه ثعالبی. ترجمه: محمود هدایت. چ 5. تهران: اساطیر.
جمپور، کیخسرو. [بی‌تا]. «اساس قربانی‌کردن زرتشتیان ایران در روز مهرگان». ایران‌شهر، ش 8 - 9، ص 502 - 509.
خلیفه‌قلی، زهرا. (1394 هـ.ش). «بررسی آیین قربانی در بین‌النهرین و ایران». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
دوستخواه، جلیل. (1391 هـ.ش). اوستا: کهن‌ترین سرودها و متن‌های ایرانی. چ 16. تهران: مروارید.
دوشن‌گیمن، ژاک. (1385 هـ.ش). دین ایران باستان. ترجمه: رؤیا منجم. چ 1. تهران: نشر علم.
روایت ایتهوتر، نسخه خطی مورخ 1152 یزدگردی، نسخه کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
زرشناس، زهره. (1385 هـ.ش). زبان و ادبیات ایران باستان. چ 2. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
زنر، آر. سی. (1389 هـ.ش). طلوع و غروب زردشتی‌گری. ترجمه: تیمور قادری. چ 3. تهران: امیرکبیر.
ساسانفر، آبتین. (1393 هـ.ش). گاتاها سروده‌های اشو زرتشت. چ 2. تهران: بهجت.
سروش‌پور، پدرام. (1397 هـ.ش). پژوهشی در دین و فرهنگ زرتشتی. چ 1. تهران: فروهر.
شاکد، شائول. (1393 هـ.ش). از ایران زردشتی تا اسلام. ترجمه: مرتضی ثاقب‌فر. چ 5. تهران، ققنوس.
شرفی، محمدحسن. (1379 – 1380 هـ.ش). «قربانی در ایران باستان». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
شروو، پردز اکتر. (1398 هـ.ش). گوهرهٔ آیین زردشت. ترجمه: خشایار بهاری. چ 1. تهران: فرزان روز.
___________. (1398 هـ.ش). «جامعه اوستایی»، در: تاریخ ایران، پژوهش آکسفورد. ویراسته: تورج دریایی. ترجمه: شهربانو صارمی. چ 1. تهران: ققنوس.
شهمردان، رشید. (1336 هـ.ش). پرستشگاه زرتشتیان. بمبئی: سازمان جوانان زرتشتی بمبئی.
صفوی، پروین. (1390 هـ.ش). «مفهوم قربانی از میتراییسم تا اسلام». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
عالی‌خانی، بابک. (1400 هـ.ش). بررسی لطایف عرفانی در نصوص عتیق اوستایی. ویراست دوم. چ 2. تهران: هرمس.
عهد جدید (1387 هـ.ش). ترجمه: پیروز سیار. چ 1. تهران: نی.
عهد عتیق (1388 هـ.ش). ترجمه: فاضل‌خان همدانی و ویلیام گلن. از کتاب مقدس عهد عتیق و عهد جدید. چ 3. تهران: اساطیر.
فردوسی، ابوالقاسم. (1366 هـ.ش). شاهنامه. به کوشش: جلال خالقی مطلق. ج 1، نیویورک: نشر bibliotheca persica.
فقیهی محدث، فریده. (1390 هـ.ش). قربانی در ادیان الاهی. چ 1. تبریز: مولاعلی.
قائم‌مقامی، سیداحمدرضا. (1387 هـ.ش). «تطور مفاهیم اوستایی قدیم در سنت زردشتی». رساله دکتری. تهران: دانشگاه تهران.
قدردان، مهرداد. (1394 هـ.ش). آیین، اسطوره، باور، فرهنگ مردم؛ چ 1. تهران: فروهر.
قلی‌زاده، خسرو. (1392 هـ.ش). دانش‌نامه اساطیری جانوران و اصطلاحات وابسته. چ 1. تهران: کتاب پارسه.
___________. (1396 هـ.ش). «واکاوی ریشه‌های آیین قربانی در ایران باستان»، ارج خرد: جشن‌نامه استاد جلال خالقی مطلق. چ 1. تهران: مروارید، ص 423 - 451.
کلنز، ژان. (1394 هـ.ش). مقالاتی درباره زردشت و دین زردشتی. ترجمه از فرانسه: پردز اکتُر شروُو. ترجمه به فارسی: احمدرضا قائم‌مقامی. تهران: فروزان‌روز.
گرشویچ، ایلیا. (1396 هـ.ش). آموزه و آیین زردشت. ترجمه: منیژه اذکایی و جواد دانش‌آرا. چ 1، تهران: ثالث.
لسان، حسین. (1355 هـ.ش). «قربانی از روزگار کهن تا امروز». ماه‌نامه هنر و مردم، ش 167، ص 60 - 70.
مالاندرا، ویلیام م. (1393 هـ.ش). مقدمه‌ای بر دین ایران باستان. ترجمه: خسرو قلی‌زاده. چ 2. تهران: کتاب پارسه.
مبارکه، بهنام. (1393 هـ.ش). هفده پژواک گاتاها. به کوشش: محمدحسین نظری پویا. چ 2. تهران: فروهر.
مزداپور، کتایون. (1390 هـ.ش). شایست ناشایست. چ 2. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مصاحب، غلام‌حسین. (1380 هـ.ش). دایرةالمعارف فارسی. چ 2. تهران: امیرکبیر.
مصطفوی، علی‌اصغر. (1369 هـ.ش). اسطوره قربانی. چ 1. تهران: بامداد.
مولایی، چنگیز. (1393 هـ.ش). «زردشت و دین او»، در: تاریخ جامع ایران، زیر نظر: سیدکاظم موسوی بجنوردی. ج 4. چ 1. تهران: دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
مولتون، جیمز هوپ. (1384 هـ.ش). گنجینه مغان. ترجمه: تیمور قادری. چ 1. تهران: امیرکبیر.
موله، ماریان. (1391 هـ.ش). ایران باستان. ترجمه: ژاله آموزگار. چ 6. تهران: توس.
میرفخرایی، مهشید. (1390 هـ.ش). روایت پهلوی. چ 1. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
___________. (1393 هـ.ش). بررسی دستوری و محتوایی گاه 51 وهوخشترگاه. چ 1. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
___________. (1396 هـ.ش). زردشت و گاهان: بررسی دستوری و محتوایی دو فصل 47 و 48 سپنتامینوگاه. چ 1. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
نوادری، غلامرضا. (1398 هـ.ش). قربانی در آیین زرتشتی. چ 1. تبریز: عاصم.
نیبرگ، هنریک ساموئل. (1383 هـ.ش). دین‌های ایران باستان. ترجمه: سیف‌الدین نجم‌آبادی. چ 1. کرمان: دانشگاه شهید باهنر کرمان.
وست، مارتین. (1394 هـ.ش). گات‌ها: ترجمه‌ای نوین. ترجمه: خشایار بهاری. چ 1. تهران: فرزان روز.
هاکس، جیمز. (1382 هـ.ش). قاموس کتاب مقدس. چ 2. تهران: اساطیر.
هنینگ، والتر برونو. (1365 هـ.ش). زرتشت: سیاست‌مدار یا جادوگر. ترجمه: کامران فانی. چ 2. تهران: پرواز.
الیاده، میرچا. (1394 هـ.ش). تاریخ اندیشه‌های دینی. ترجمه: مانی صالحی علامه. چ 1. تهران: نیلوفر.
یارشاطر، احسان. (1389 هـ.ش). تاریخ ایران کمبریج (جلد سوم، بخش اول: از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان). ترجمه: حسن انوشه. چ 6. تهران: امیرکبیر.
یامااوچی، ادوین ام. (1390 هـ.ش). ایران و ادیان باستانی. ترجمه: منوچهر پزشک. چ 1. تهران: ققنوس.