پژوهش های ادیانی

پژوهش های ادیانی

بررسی نقش آموزۀ نیکی در الهیات زرتشتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد رشته ادیان و عرفان، گروه ادیان و فلسفه، دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه کاشان،کاشان، ایران
2 استادیار گروه آموزشی ادیان و فلسفه، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه کاشان،کاشان،ایران
10.22034/jrr.2025.416298.2141
چکیده
نیکی در زمرۀ بارزترین آموزه‌های دینی - اخلاقی در همۀ ادیان الهی از جمله دیانت زرتشتی است. هرچند این آموزه در سنت‌های مختلف دینی منزلتی والا دارد، در ابعاد و سطوح متفاوتی به آن پرداخته ‌شده است. پژوهش حاضر به شیوۀ توصیفی - تحلیلی و با استناد به متون مقدس - اوستا و ادبیات پهلوی - نخست در پی تبیین نقش محوری و شاخص این آموزه در الهیات زرتشتی و سپس طرح جایگاه ممتاز نیکوکاری و گونه‌های آن در ادبیات مقدس زرتشتیان است. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد آموزۀ نیکی در آیین زرتشتی به ‌گونه‌ای متمایز از دیگر ادیان جهان، فراتر از یک توصیۀ ایمانی - اخلاقی، ارتباطی وثیق با طیف وسیعی از باورهای بنیادین دینی دارد و نقشی جوهری در الهیات این دین ایفا می‎کند. در آیین زرتشتی، اهورا‌مزدا ذات و سرچشمۀ نیکی است که اراده‌اش بر تحقق شهریاری نیکی در عالم تعلق‌ گرفته است و در این راه نقش کارگزاران او یعنی اَشُو زرتشت، اَمشاسپَندان، ایزدان، اَشَوَنان و فرشگردکرداران در برپایی این جهان آرمانی، بر مبنای این آموزه معنا پیدا می‌کند و تبیین می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination of the Role of the Doctrine of Goodness in Zoroastrian Theology

نویسندگان English

zahra gholami 1
ehsan ghodratollahi 2
1 MA, Religions and Mysticism, Department of Religions and Philosophy, Faculty of Literature and Foreign Languages, University of Kashan, Kashan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Religions and Philosophy, Faculty of Literature and Foreign Languages, University of Kashan, Kashan, Iran
چکیده English

Goodness is one of the most prominent religious and ethical teachings in all divine religions, including Zoroastrianism. Although this doctrine holds a high place in various religious traditions, it has been addressed in different dimensions and levels. This study, using a descriptive-analytical approach and based on sacred texts—the Avesta and Pahlavi literature—aims first to explain the central and prominent role of this doctrine in Zoroastrian theology, and then to explore the special status of goodness and its various forms in Zoroastrian sacred literature. The findings indicate that, unlike other world religions, the doctrine of goodness in Zoroastrianism is not merely a faith-related or ethical recommendation but is deeply connected to a wide range of fundamental religious beliefs. It plays a central role in the theology of this faith. In Zoroastrianism, Ahura Mazda is the essence and source of goodness, and His will is to establish the rule of goodness in the world. The role of His agents—such as Ashu Zoroaster, the Amesha Spentas, the Yazatas, the Ashavans, and the Frashokirdkarans—in the creation of this ideal world is grounded in this doctrine and is explained accordingly..

کلیدواژه‌ها English

Zoroastrian theology
goodness
Amesha Spentas
Ashu Zoroaster
Frashokereti
Sushyant
ابن‌یوسف، برهان. (۱۳۵۷ هـ.ش). نیکوکاری، داد‌و‌دهش در ایران باستان. تهران: فروهر.
امامی، سعید؛ و علی نظری تاویرانی. (۱۳۹۲ هـ.ش). «تطبیق رَدا در ادبیات یارسان با رَتا (راتا) در آیین زرتشتی». مجله ادیان و عرفان. س 46. ش ۱ ص 19 - 28.
آموزگار، ژاله [مترجم]. (1386 هـ.ش).‌ ارداویراف‎نامه. چ 3. تهران: معین.
آموزگار، ژاله؛ و تفضلی، احمد [مترجم]. (1386 هـ.ش). کتاب پنجم دینکرد. تهران: معین.
امیدیانی، سیدحسین. (۱۳۷۴ هـ.ش). «وقف و نیکوکاری در ایران باستان». مجلۀ وقف میراث جاویدان. ش ۹، ص ۲۳۳ - 261.
______________. (۱۳۸۶ هـ.ش). «نذرونیاز در دین زرتشت و ایران باستان». مجلۀ وقف میراث جاویدان. ش ۵۲.
اوشیدری، جهانگیر. (۱۳۷۱ هـ.ش). دانشنامۀ مزدیسنا: واژه‌نامۀ توضیحی آیین زرتشت. تهران، نشر مرکز.
بهرامان، فرخ مرد. (۱۳۹۱ هـ.ش). مادیان هزاردادستان (هزار رأی حقوقی). مقدمه، ترجمه و آوانوشت پهلوی، یادداشت‌ها، واژه‌نامه، پژوهش: سعید عریان. چ 1. تهران: علمی.
بویس، مری. (۱۳۷۴ هـ.ش). تاریخ کیش زرتشت. ترجمه: همایون صنعتی‌زاده. ج ۱. تهران: توس.
پورداوود، ابراهیم [مترجم]. (1356 هـ.ش). یسنا بخش اول. به کوشش بهرام فره‌وشی. چ 3. تهران: دانشگاه تهران.
______________. (1377 هـ.ش). یادداشت‌های گات‌ها (بخش دوم). به کوشش بهرام فره‎وشی. تهران: ابن‌سینا.
______________. (۱۳۸۰ هـ.ش). فرهنگ ایران باستان. چ 1. تهران: اساطیر.
جاماسپ‌جی، آسانا [مترجم]. (1371 هـ.ش). متون پهلوی. به کوشش سعید عریان. چ 1. تهران: نشر کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جنیدی، فریدون. (۱۳۸۴ هـ.ش). حقوق جهان در ایران باستان. چ 1. [بی‌جا]: نشر بلخ.
خسرویانی، رستم. (۱۳۸۱ هـ.ش). «نهاد بهارداشت یا وقف در فرهنگ زرتشتی». امرداد. س 3. ش ۵. ص ۲۲ - ۷۹.
دوستخواه، جلیل. (1389 هـ.ش).‌ اوستا کهن‌ترین سرودهای ایرانیان. چ 15. تهران: مروارید.
راشد محصل، محمدتقی. (1390 هـ.ش). ورزیدگی‌‌های زادسپرم. چ 3. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
______________ . (1381 هـ.ش). نجات‌بخشی در ادیان. چ۲. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شریفی، گلفام. (۱۳۹۱ هـ.ش). «وقف - وقف‌نامه - زرتشتیان - آتشکده - قناتغستان - مراسم مذهبی». مجلۀ وقف میراث جاویدان. س 20، ش 79 - 80، ص 109 - 206.
شهرزادی، رستم. (1365 هـ.ش). قانون مدنی زرتشتیان پس از ساسانیان. چ 1. تهران: فروهر.
بار،کای و همکاران. (1386 هـ.ش). دیانت زرتشتی. ترجمه: فریدون وهمن. چ1. تهران: جامی.
کریستن‌سن، آرتور. (۱۳۴۵ هـ.ش). مزداپرستی در ایران قدیم؛ ملاحظاتی دربارۀ قدیمی‌ترین عهود آیین زرتشتی و تحقیقات در باب کیش زرتشتی ایران باستان. ترجمه: ذبیح‌الله صفا. چ 2. تهران: دانشگاه تهران.
مزداپور، کتایون. (۱۳۸۳ هـ.ش). «تداوم آداب کهن در رسم‌های معاصر زرتشتیان در ایران». مجله فرهنگ. ش 49 - 50. ص ۱۴۷ - 179.
______________. (1383 هـ.ش). «سور سخن». مجله فرهنگ. ش 51 - 52. ص ۱۰۳ - 130.
______________.  (1390 هـ.ش). شایست‌ناشایست. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مزدا‌پور، کتایون؛ و همکاران. (۱۳۹۴ هـ.ش). ادیان و مذاهب در ایران باستان. چ 1. تهران: سمت.
منتظری، سیدسعیدرضا [مصحح]. (1402 هـ). صد در نثر و صد در بندهش. تهران: دانشگاه تهران.
موله، ماریان. (1386 هـ.ش). ایران باستان. ترجمه: ژاله آموزگار. چ6. تهران. توس.
مهر، فرهنگ. (۱۳۷۴ هـ.ش). دیدی نو از دینی کهن. چ 7. تهران: جامی.
میرفخرایی، مهشید [مترجم]. (1367 هـ.ش). روایت پهلوی، متنی به زبان فارسی میانه (پهلوی ساسانی). چ 1. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فر
میرفخرایی، مهشید. (1393 هـ.ش). بررسی دینکرد ششم. چ 2. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
نیکنام، کوروش. (۱۳۸۲ هـ.ش). از نوروز تا نوروز - آیین‌ها و مراسم سنتی زرتشتیان ایران. تهران: فروهر.
______________. (۱۳۸۵ هـ.ش). آیین اختیار، گفتاری پیرامون فرهنگ و فلسفۀ زرتشت. تهران: تیس.
Bartholomae, C. (1904) Altiranisches Worterbuch. Karl J. Trübner
Boyce, M, (2011), “AHURA MAZDĀ,” Encyclopædia Iranica, edit by Ehsan Yarshater, Vol. I/7, pp. 684-687.

Boyce, M. (2004), ‘’ HUMATA HŪXTA HUVARŠTA”, Encyclopædia Iranica, edit by Ehsan Yarshater, Vol.12, pp. 561-562.

Hintze, A. (2012), “FRASO KERETI”, Encyclopædia Iranica, edit by Ehsan Yarshater, Vol. 10/2, pp.190-192.
Kanga, M. F. (2011),’’ AŠŌ-DĀD’’, Encyclopædia Iranica, edit by Ehsan Yarshater, Vol.2, p. 778.
Kreyenbroek, Philhp G. (2012), EXEGESIS i. In Zoroastrianism,” Encyclopædia Iranica, edit by Ehsan Yarshater, Vol. I/6, pp. 111-113.