پژوهش های ادیانی

پژوهش های ادیانی

تأثیر آیین‌های پیش از اسلام بر سنت‌های بومی مردم سیستان (با تکیه بر سه پدیدۀ سنگ، آتش و درخت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته تاریخ ادیان و عرفان تطبیقی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
2 دانشیار گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
3 مربی گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
10.22034/jrr.2025.396111.2113
چکیده
آثار، نقش‌نگاره‌های عناصر طبیعی و وجود آیین‌های کهن در سیستان، نشان‌دهندۀ تاریخی دیرینه است که می‌توان گفت نشان‌دهندۀ مجموعه‌ای از فرهنگ، هنر و سنت‌هایی است که بن‌مایه‌های تاریخی آن تا امروز در جغرافیای این حوزه بر جای مانده است. ماندگاری مثلث قدسی درخت، آتش و سنگ در کنار زیارتگاه‌ها، نمودی از قدرت جادویی این پدیده‌ها در محیط اجتماعی است. اما چگونه و چرا مثلث آیینی در این منطقه وارد شده و پایدار مانده است؟ پاسخ به این پرسش را باید در تاریخ کهن این ناحیه جست. سه جنبۀ ورود مهاجران، دین بِهی (مزدیسنا) و اقلیم را می‌توان عامل مؤثری در سنت‌های رایج این جغرافیا دانست. حوزه سیستان در جایگاه مرکز ارتباطی بین شرق و غرب، بستری مناسب برای پاره‌ای آیین‌های کهن بوده است. در این منطقه از یک طرف درخت به‌مثابۀ پدیدۀ کیهانی با حیات معنوی پیوندی ناگسستنی دارد؛ از طرف دیگر آتش عنصری پاک در زندگی فردی و اجتماعی مردم است که شکل نمادین خود را حفظ کرده است؛ سنگ‌های خاص نیز پدیده‌های مقدسی برخوردار از نیروی پنهان و اسرارآمیز هستند که می‌توانند حیات مردم این منطقه را تحت تأثیر قرار دهند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Impact of Pre-Islamic Rituals on the Indigenous Traditions of the Sistan People (The Case of the Three Phenomena: Stone, Fire, and Tree)

نویسندگان English

Mohammad koochek zaee 1
absalan moheb ali 2
zahra rakhshanii 3
1 MA student, History of Religions and Comparative Mysticism, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
2 Assosiate Professor, Department of Religions and Comparative Mysticism, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
3 Lecturer , Department of Religions and Comparative Mysticism, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
چکیده English

The artifacts, engravings of natural elements, and the existence of ancient rituals in Sistan suggest a deep historical past, which can be considered as a collection of culture, art, and traditions whose historical roots still remain in the geography of this region today. The persistence of the sacred triangle of tree, fire, and stone alongside pilgrimage sites reflects the magical power of these phenomena in the social environment. But how and why has this ritual triangle entered and endured in this region? The answer to this question must be sought in the ancient history of the area. Three factors—migration, the Zoroastrian religion (Behi), and the region's climate—can be considered significant in the traditions prevalent in this geography. The Sistan region, positioned as a central point of communication between the East and West, has been a suitable ground for certain ancient rituals. In this region, on one hand, the tree, as a cosmic phenomenon, has an inseparable connection with spiritual life; on the other hand, fire, as a pure element, plays a symbolic role in the individual and social lives of the people; special stones are also sacred phenomena, endowed with hidden and mysterious power, which can influence the lives of the people in this region.

کلیدواژه‌ها English

Sistan
tree
fire
stone
ritual
ancient Iran
beliefs
آبسالان، محب‌علی. (1390 هـ.ش). «تمدن خاموش: نگاهی به تاریخ، زبان و اعتقادات دراویدیان». مجله ادیان و عرفان. س 44. ش 2. ص 1 - 22.
افشار سیستانی، ایرج. ( هـ.ش1369). سیستان‌نامه. ج 1. تهران: نشر مرغ آمین.
الیاده، میرچا. (1372 هـ.ش). رساله در تاریخ ادیان. ترجمه: جلال ستاری. چ 1. تهران: سروش.
__________ . (1385 هـ.ش). در پی سرچشمه‌های ادیان. مترجم: مینا غروریان. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
__________ . (1393 هـ.ش). نمادپردازی، امر قدسی و هنر. ترجمه: محمد‌کاظم مهاجری. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
__________ . (1397 هـ.ش). هنر اسرار‌آمیز. مترجم: مینا غروریان. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
بهرامی، احسان. (1369 هـ.ش). فرهنگ واژه‌های اوستا. 4 ج. تهران: نشر بلخ.
سجادی، منصور؛ و دیگران. (1388 هـ.ش). مجموعه مقالات شهر سوخته. زاهدان: میراث فرهنگی صنایع و گردشگری استان سیستان و بلوچستان.
شریفیان، مهدی؛ و رضا غفوری. (1387 هـ.ش). «بازتاب مهرپرستی در شاهنامه فردوسی». مجله مطالعات ایرانی. س 7. ش 14. ص 131 - 146.
شهنازی، جواد. (1392 هـ.ش)، فرهنگ گویشی سیستان، واژه‌ها، ترکیب‌ها، نام‌ها، اصطلاحات، چیستان و ضرب‌المثل‌های سیستانی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شیمل، آنه ماری. (1376 هـ.ش). تبیین آیات - نگاهی پدیدارشناسانه به اسلام -. ترجمه: عبدالرحیم گواهی. تهران: فرهنگ اسلامی.
عفیفی، رحیم. (1383 هـ.ش). اساطیر و فرهنگ ایران. تهران: توس.
فردوسی، ابوالقاسم. (1966 م). شاهنامه. [بی‌جا]: انتشارات دانش، ادبیات خاور آکادمی علوم شوروی.
قزوینی، محمود. (1371 هـ.ش). آثار البلاد و اخبار العباد. تصحیح: محمد شاه‌مرادی. تهران: دانشگاه تهران.
کلیفورد، باسورث ادموند. (1370 هـ.ش). تاریخ سیستان ( از آمدن تازیان تا برآمدن دولت صفاریان). ترجمه: حسن انوشه. تهران: امیرکبیر.
کهخا، فاطمه. (1398 هـ.ش). «مصاحبه نگارندگان با فاطمه کهخا درمورد قداست تنور». روستای بصیران. شهرستان هامون.
گلستانه، مزار. (1388 هـ.ش). سور و سوگساز. مشهد: انتشارات بعثت.
محمدی خمک، جواد. (1379 هـ.ش). واژه‌نامۀ سکزی (فرهنگ لغات سیستانی). تهران: سروش.
مشهور، پروین‌دخت. (1390 هـ.ش). «سرو و گز دو درخت رازناک شاهنامه»؛ در: مجموعه مقالات همایش حکیم ابوالقاسم فردوسی. ج 6. دانشگاه سیستان و بلوچستان: مرکز مطالعات شبه‌قاره و آسیای جنوبی.
موسوی، احمد. (1364 هـ.ش). سیستان، جی‌پی‌تیت، سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران. زاهدان: اداره کل ارشاد اسلامی سیستان و بلوچستان.
Marie-Louise Von Franz (1978), L’interprétation des contes de fées, suivi de l’ombre et le mal dans les contes de fées, traduit par Francine Saint René Taillandier, avec la collaboration de Jacqueline Blumer, Paris, Albin Michel, p. 254