پژوهش های ادیانی

پژوهش های ادیانی

بازخوانی احادیث معراجیه و بررسی مقایسه‌ای آن با متون مکاشفه‌ای در دیانت زرتشتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته مذاهب فقهی، گرایش فقه مقارن و مبانی حقوق، دانشکده مذاهب، دانشگاه ادیان و مذاهب
2 استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشکدۀ مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
3 استادیار گروه ادیان شرق، دانشکده ادیان و عرفان؛ دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
مکاشفه در ادیان مختلف ابراهیمی و غیرابراهیمی و حتی جنبش‌های نوپدید دینی وجود دارد. این پژوهش درصدد است با روش توصیفی و تحلیلی به این پرسش پاسخ دهد که متونی که برآمده از کشف و شهود در دیانت زردشتی هستند با احادیث معراجیه چه ارتباطی دارند. در ادیان ابراهیی به‌خصوص اسلام، مباحث پیرامون معراج را می‌توان در مواردی چون دوزخ، دیدار با فرشتگان، بهشت، مناجات با خداوند، عبور از دریاهای نور و ظلمت یا برف و یخ، مشاهده ارواح پیامبران مشاهده کرد؛ در متون مکاشفه‌ای زرتشتی نیز مضامینی مانند دوزخ، هم­سخنی ﺑﺎ اﻣﺸﺎﺳﭙﻨﺪان، بهشت، دیدار و صحبت با اهورامزدا، دنیای ارواح آمده است. در متون زرتشتی، مکاشفه و عروج مختص چند نفر است، ولی در اسلام، معراج از ویژگی­های پیامبر است. در بررسی‌های بدست آمده، معراج زرتشت در واقع پیشگویی آینده و به­دست آمدن حقیقت امور بوده و در داستان مکاشفه ارداویراف، مشاهدات ایشان پیرامون بهشت و دوزخ و شرح مجازات بهشتیان و دوزخیان سخن رفته است. طبق آیات و روایات، معراج پیامبر اسلام جسمانی و روحانی بوده ولی در دین زرتشت افرادی که برایشان ادعای عروج به عوالم معنوی شده در عالم خواب و رویا این مسیر را طی کرده‌اند. تعداد معراج پیامبر اسلام در روایات متفاوت و متعدد بیان شده اما در دین زرتشت در مورد افرادی که به این سفر معنوی رفته‌اند تنها به یک سفر اشاره شده است. مفسران و علمای شیعه معتقد به عروج آن حضرت در حالت بیداری می‌باشند. ولی عروج در دین زرتشت از نوع مکاشفه، خواب و رؤیاست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Reconsidering the Miʿrāj Narratives and a Comparative Examination of Them in Relation to Zoroastrian Apocalyptic Texts

نویسندگان English

Rahman Ghasemi 1
ali farsimadan 2
Mahdi Elmi Daneshvar 3
1 PhD Candidate in Islamic Jurisprudential Schools, Comparative Jurisprudence and Foundations of Law, University of Religions and Denominations
2 Assistant Professor, Department of Law and Comparative Jurisprudence, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Department of Eastern Religions, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

Revelatory experiences are found in various Abrahamic and non-Abrahamic religions, as well as in newly emerging religious movements. Employing a descriptive-analytical method, this study seeks to answer the question of what relationship exists between texts arising from revelatory and visionary experiences in Zoroastrianism and the Miʿrāj traditions. In the Abrahamic religions, particularly Islam, discussions concerning the Miʿrāj include such themes as Hell, encounters with angels, Paradise, supplication to God, crossing seas of light and darkness or snow and ice, and seeing the spirits of the prophets. Zoroastrian revelatory texts likewise contain themes such as Hell, conversing with the Amesha Spentas, Paradise, encountering and speaking with Ahura Mazda, and the world of spirits. In Zoroastrian texts, revelatory experiences and ascension are restricted to a few individuals, whereas in Islam, the Miʿrāj is regarded as a distinctive feature of the Prophet. The findings of the study indicate that the Miʿrāj of Zoroaster was, in fact, concerned with foretelling the future and gaining knowledge of the truth of things, while in the account of Ardā Wīrāz's visionary journey, his observations concerning Paradise and Hell, as well as his descriptions of the punishments of the inhabitants of Paradise and Hell, are recounted. According to Qurʾānic verses and transmitted reports, the Miʿrāj of the Prophet Muhammad was both bodily and spiritual; in Zoroastrianism, however, those individuals for whom an ascent to the spiritual realms is claimed undertook this journey while asleep and through dreams. The number of the Prophet Muhammad's Miʿrāj is reported differently and in multiple accounts, whereas in Zoroastrianism, only a single journey is mentioned in the case of those who undertook this spiritual journey. Shiʿi exegetes and scholars maintain that the Prophet's ascension took place while he was awake. In Zoroastrianism, however, ascension takes the form of a revelatory experience occurring in sleep and through dreams.

کلیدواژه‌ها English

Prophet Muhammad
revelatory experience
Zoroaster
Ardā Wīrāz
Kerdir
Amesha Spentas
angels
1.   آلوسی، محمود بن عبدالله (1415)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: نشر دار الکتب العلمیه.
2.   ابن شهرآشوب، رشید الدین محمد بن علی (1379)، مناقب آل ابی طالب، قم: نشر علامه،، چاپ اول، .
3. افتخار زاده، محمودرضا ( 1377)، ایران؛ آیین و فرهنگ، تهران: رسالت قم.
4. ابن‌فارس (1389)، معجم مقاییس اللغه، بیروت: نشر دار الفکر، .5. ابن منظور، ابی الفضل جمال الدین محمد بن مکرم ابن منظور الافریقی المصری (1405)، لسان العرب، قم:  نشر ادب، الحوزه .
1.   6. ابن هشام، عبدالملک(بی‌تا)، سیرة النبویه، بیروت: نشر دار المعرفه.
2.   7. ادیب بهروز، محسن (1386)، معراج از دیدگاه قرآن و روایات، تهران: نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ و نشر بین الملل.
3.   8. اندلسی، ابوحیان (1422)، تفسیر بحر المحیط، بیروت: نشر دار الکتب العلمیه، چاپ اول.
4.   9. بوعلی سینا، حسین(1365)، معراج نامه، رشت: نشر عروة الوثقی.
5.   10. تفتازانی، سعیدالدین (1409)، شرح المقاصد، قم: نشر الشریف الرضی چاپ اول،.
6.   11. تفضلی، احمد (1376)، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، تهران: نشر سخن، .
7.   12. حقی، اسماعیل بن مصطفی (1405)، تفسیر روح البیان، بیروت: نشر دار الفکر.
8.   13. جوادی آملی، عبدالله (1397)، تفسیر موضوعی قرآن مجید، قم: مرکز نشر اسراء.
9.   14. دهخدا، علی اکبر (1337)، لغت نامه دهخدا، ، بی‌جا: بی‌نا.
11.   16. رازی نیشابوری، حسین بن علی (1376)، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
17. رفیعی قزوینی، سید ابوالحسن (1368)، رجعت و معراج، قزوین: نشر طه
12.   18. الزبیدی، مرتضی (1414)، تاج العروس، تحقیق علی شیری، بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
13.   19. زمخشری، محمود بن عمر (1407)، الکشاف، بیروت: نشر دار الکتاب العربی.
14.   20. سیوطی، عبدالرحمن (1414)، الدر المنثور، بیروت: نشر دارالفکر.
22.. شبّر، سید عبدالله (1424)، حق الیقین فی معرفه اصول دین، قم: نشر انوار الهدی.
23. شریف لاهیجی، محمد بن علی (1373)، تفسیر شریف لاهیجی، تهران: دفتر نشر داد.
24.. صدوق، محمد بن علی بن بابویه (1376)، امالی، تهران:  کتابچی.
25. صدوق، محمد بن علی بن بابویه  (1362)، الخصال، قم: نشر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
26. صدوق، محمد بن علی بن بابویه (1378)، عیون اخبار الرضا علیه السلام، تهران: انتشارات جهان.
27. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1375)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: نشر دار الکتب اسلامی، .
28. طبرسی، ابوعلی الفضل بن الحسن (1408)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: نشر دارالمعرفة، .
29. طبری، محمد (1412) تفسیر جامع البیان، بیروت: نشر دار المعرفه، .
30. طریحی، فخرالدین بن محمد (1375)، مجمع البحرین، تهران: مکتبة المرتضویه.
31. طوسی، ابوجعفر محمد بن الحسن (1409)، التبیان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
32. عاملی، جعفرمرتضی (1371)، سیره صحیح پیامبر بزرگ اسلام، قم: نشر دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
33. عفیفی، رحیم (1372)، ارداویرافنامه یا بهشت و دوزخ در آیین مزدیسنی، تهران:نشر توس.
34. فخررازی، محمد بن عمر بن حسین (1371)، تفسیر کبیر مفاتیح الغیب، ترجمه علی‌اصغر حلبی تهران: اساطیر،.
35. فیض کاشانى، محمد بن شاه مرتضى (1418)، علم الیقین فی اصول الدین، قم: انتشارات بیدار، چاپ اول.
36. قمی، علی ابن ابراهیم (1404)، تفسیر القمی، قم: نشر دار الکتاب.
37. قیصری رومی، محمد داوود (1386)، شرح فصوص الحکم، تهران: انتشارات علمی وفرهنگی، .
38. کاشانی، ملا محسن (1416)، تفسیر الصافی قم:  نشر موسسه الهادی، .
39. کاشانی، فتح‌الله بن شکرالله (1336)، منهج الصادقین فی الزام المخالفین، تهرا: نشر کتابفروشی اسلامیه، چاپ اول.
40. کلینی، محمد بن یعقوب (1388)، فروع الکافی، قم: نشر قدس.
42. مجلسی، محمدباقر (1403)، بحارالانوار، قم: نشر دار احیاء التراث العربی.
43. مسعودی، علی بن حسین (1409)، مروج الذهب، قم:  نشر مؤسسه دار الهجره.
44. مکارم شیرازی، ناصر( 1374)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
45. میبدی، ابوالفضل رشیدالدین (1371)، کشف الاسرار و عدة الابرار، تهران: نشر امیر کبیر.
47. یعقوبی، احمد بن اسحاق (1339)، تاریخ یعقوبی، بیروت: نشر دار صادر.
48. پورداوود، ابراهیم [مترجم] ، (1394)، اوستا، دوره چهار جلدی، تهران: نگاه
49. راشد محصل، محمدتقی[مترجم] (1366)، گزیده‌های زادسپرم، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
50. آموزگار، ژاله [مترجم] (1372)، ارداویراف‌نامه، تهران: معین
1.   51. راشد محصل، محمدتقی[مترجم] (1389)، دینکرد هفتم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.