بررسی اهل کتاب یا «من له شبهة کتاب» بودن آیین هندو از منظر مبانی امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری فلسفه دین و اندیشه‌های جدید کلامی و پژوهشگر دین‌پژوهی، مشهد، ایران

2 دانشیار گروه ادیان و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

3 استادیار گروه ادیان و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

چکیده

به طور کلی در بحث امکان شمول آیین هندو در زمره اهل کتاب یا «من له شبهة کتاب» دو بحث اصلی مطرح می‌شود: نخست اینکه آیا اهل کتاب صرفاً در چهار دینی که نامشان در قرآن تصریح شده خلاصه می‌شوند، که در این مقاله به این نتیجه می‌رسیم که چنین نیست و ادیان دیگری نیز هستند که ممکن است جزء اهل کتاب باشند ولی نامشان در قرآن نیامده است، از جمله آیین هندو و حتی اگر این را هم نپذیریم، حداقل این است که آیین هندو را می‌توان در زمره «من له شبهة کتاب» تلقی کرد. در این صورت، بحث دوم این خواهد بود که: میزان نزدیکی آیین هندو با ادیان اهل کتاب تا چه حد است؟ این جستار پس از بررسی آموزه‌های این آیین در سه حوزه الاهیات، وحی و پیامبری، و آخرت‌شناسی به این نتیجه می‌رسد که هرچند پوسته ظاهری بسیاری از اسطوره‌ها و مناسک این آیین، شرک‌آمیز و خرافی است، ولی توحید عمیق و صریحی در متون مقدس و آموزه‌های اصلی آن وجود دارد. همچنین، برخلاف نظریه مشهور، آیین هندو نه فقط منکر وحی الاهی نیست، بلکه یکی از مبانی مهمش باور به الهام آسمانی (آکاشه‌وانی) است. البته در باب آخرت‌شناسی، آیین هندو تناسخ‌گرا است و از دیدگاه دیگر ادیان اهل کتاب دور می‌شود. در عین حال، در متون مقدس این آیین صراحتاً به بهشت (سْوَرگه)، جهنم (نَرَگه) و روز قیامت (مَهاپْرَلیَه)، البته با دیدگاه خاص خود، تصریح شده است. لذا در نهایت به این نتیجه می‌رسیم که این آیین بر اساس مبانی مذهب امامیه، ظرفیت شمول در اهل کتاب را دارد، یا حداقل از جمله ادیان «من له شبهة کتاب» است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Possibility of Hinduism Being "the People of the Book" or "the Ones Who Have Pseudo-book" from the Perspective of Imami Principles

نویسندگان [English]

  • Ali Mowahhedian Attar 1
  • mohammad mahdi Alimardi 2
  • Seyyed Mohammad Rohani 3
1 * PhD Graduate in Philosophy of Religion and New Theological Thoughts and Researcher in Religion, Mashhad, Iran
2 Associate Professor, Department of Religions and Mysticism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Department of Religions and Mysticism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده [English]

In general, there are two main issues in the possibility of classifying Hinduism in the category of "the People of the Book" or "the ones who have pseudo-book". First issue is whether "the People of the Book" are limited to only the four religions whose names are mentioned in the Quran. This article has come to the conclusion that this is not true, and on the contrary, there are other religions that may be part of "the People of the Book" whose names are not mentioned in the Quran, including Hinduism, and even if we do not accept this, at least Hinduism can be counted among "the ones who have pseudo-book". Hence, the second issue is: how close is Hinduism to the religions of "the People of the Book"? This study, after examining the teachings of Hinduism in the three fields of theology, revelation and prophethood, and eschatology, concludes that although the superficial shell of many myths and rituals of this religion is polytheistic and superstitious, there are deep and explicit monotheistic beliefs in its sacred texts and basic teachings. Also, contrary to popular belief, Hinduism does not deny divine revelation, but the belief in divine inspiration (Akashvani) is one of its important foundations. Of course, as for the Hereafter, Hinduism believes in reincarnation and is far from the view of other religions of "the People of the Book". However, the sacred texts of this religion explicitly refer to heaven (swargah), hell (naragah) and the Day of Judgment (mahapralyah), albeit from their own views. Therefore, we have finally come to the conclusion that this religion, based on the principles of the Imami sect, has the capacity to be included in the religions of "the People of the Book", or at least it is one of the religions of "the ones who have pseudo-book".

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hinduism
  • People of the Book
  • Ones Who Have Pseudo-book
  • Non-People of the Book
  • religions
ابن اثیر، عزالدّین (1383). تاریخ کامل، ترجمه: سید حسین روحانی، تهران: اساطیر، ج1.
اسمارت، نینیان (1390). تجربه دینی بشر، ترجمه: مرتضی گودرزی، تهران: سمت.
التسخیری، محمد مهدی (1387). تقریب المذاهب و توحید المواقف من کلام الامام الخامنئی، تهران: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیة.
جعفری تبریزی، محمد‌تقی (1377). رسائل فقهی، تهران: مؤسسه نشر کرامت.
جلالی نایینی، سید محمدرضا (1372). گزیده سرودهای رْیگ وِدا: قدیمی‌ترین سند زنده مذهب و جامعه هندو، پیش‌گفتار: تاراچند، تهران: نقره.
الجیلی، عبد الکریم بن ابراهیم (1418). الانسان الکامل فی معرفة الاواخر والاوائل، تحقیق و تصحیح: ابو عبد الرحمن بن محمد بن عویضه، بیروت: دار الکتب العلمیة.
چاتری، ساتیش‌چاندرا؛ داتا، دریندراموهان (1384). معرفی مکتب‌های فلسفی هند، ترجمه: فرناز ناظرزاده کرمانی، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
الحر العاملی، محمد بن الحسن (1414). تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة، قم: مؤسسة آل البیت b لاحیاء التراث.
حسینی خامنه‌ای، سید علی (1376). «کاوشی در حکم فقهی صابئان»، در: فقه اهل بیت b، ش9.
حکیم، سید محمد باقر (1417). علوم القرآن، قم: مؤسسة الهادی.
رشید، محمد رضا (1420). تفسیر المنار، بیروت: دار المکتبة العلمیة.
روحانی، سید محمد (1397). «جایگاه و کارکرد منجی موعود هندو در متون پورانه»، در: انتظار موعود، ش61، ص129-151.
سوامی پرابهوپادا، آ.چ. بهاکتی ودانتا (1383). بهاگاواد-گیتا همان‌گونه که هست، ترجمه: فرهاد سپاه‌پوش، بزرگ‌مهر گل‌بیدی، الاهه فرمانی، تهران: دانش جاودان.
شایگان، داریوش (1383). ادیان و مکتب‌های فلسفی هند، تهران: امیرکبیر.
شایگان، داریوش (1382). آیین هندو و عرفان اسلامی، ترجمه: جمشید ارجمند، تهران: فرزان.
طباطبایی، سید محمدحسین (1371). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: اسماعیلیان.
الطبری، محمد بن جریر (1403). تاریخ الطبری، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
الکلینی، محمد بن یعقوب (1367). الکافی، تصحیح: علی اکبر الغفاری، تهران: دار الکتب الاسلامیة، ج4.
کوفی، علی بن حامد (1384). فتح‌نامه سند معروف به چچ‌نامه، ترجمه: داوود پوته، تهران: اساطیر.
معرفت، محمدهادی (1380-1381). «ادیان در قرآن: گفت‌وگو با آیت‌الله معرفت»، در: هفت‌آسمان‌، س3-4، ش12-13، ص13-28.
مکارم شیرازی، ناصر (1377). پیام قرآن: تفسیر نمونه موضوعی، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
Aurobindo (2003). The Secret of Veda, India: Sri Aurobindo Ashram Publication.
Chand, Devi (1990). The Atharvaveda Sanskrit Text with English Translation, New Delhi: Munshiram Manoharlal.
Cowell, E. B. (2007). Maitrāyaṇa Upaniṣad with Commentary of Ramatirtha, Delhi: Bharatiya Kala Prakashan.
Danielou, Alain (1964). The Myths and Gods of India the Classic Work on Hindu Polytheism, London: Routledge & Kegan Paul.
Eliade, Mircea (1981). A History of Religious Ideas from the Stone Age to the Eleusinian Mysteries, Willard R. Trask, University of Chicago Press.
Gort, Jerald D., & et al (2006). Religions View Religions Exploration in Pursuit of Understanding, Amsterdam: Rodopi.
Griffith, Ralph T. H. (1999). Hymns of the Ṛgveda, Translated with a Popular Commentary, New Delhi: Munshiram Manoharlal.
Hastings, James (1908). The Encyclopaedia of Religion and Ethics, New York: Charles Scribner's Sons.
Hick, John (1993). God and the Universe of Faiths Essay in the Philosophy of Religion, Oxford: Oneworld.
Hirayanna, M. (2005). Outlines of Indian Philosophy, Delhi: Motilal Banarsidass.
Lipner, Julius (1994). Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, New York: Routledge.
Lorenzen, David N. (1998). Bhakti Religion in North India, New Delhi: Manohar.
MacDonell, Arthur Anthony (1893). A Sanskrit English Dictionary, London: Oxford.
MacDonell, Arthur Anthony (1917). A Vedic Reader for Students, Oxford: Clarendon Press.
Nasr, Seyyed Hossein (1973). Sufi Essays, Albany: State University of New York.
Rizvi, Saiyid Athar Abbas (1992). A History of Sufism in India, New Delhi: Munshiram Manoharlal.
Rodrigues, Hillary (2007). Introducing Hinduism, New York: Routledge.
Shastri, J. L. (2002). The Siva Purana, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers.
Sircar, Mahendranath (1974). Hindu Mysticism According to The Upanisads, New Delhi: Munshiram Manoharlal.
Sivananda Saraswati (1998). God Exists, Uttar Pradesh: A Divine Life Society Publication.
Sivananda Saraswati (1999). All about Hinduism, Uttar Pradesh: A Divine Life Society Publication.
Swami B.v. Tripurari (2003). Gopāl Tāpani Upaniṣad with the Commentary by Swāmi B.v. Tripurari, www.Swāmi.org
Swami Madhavananda (n.d.). The Brahma Upanishad, Kolkatta: Advaita Ashram.
Swami Satya Prakash; Vidyalankar, Satyakam (1984). Ṛgveda Samhitā, New Delhi: Veda Pratishthana.
Swami Tyagisananda (1949). Svetasvatara Upanishad, Madras: Sri Ramakrishnna Math.
Whitney, William Dwight (1905). Atharva-veda Samhita, Charles Rockwell Lanman, Cambridge: Harvard University Press.
Wilkins, W. J. (1900). Hindu Mythology, Vedic and Puranic, Calcutta: Thacker, Spink & Co.
Zimmeer, Heinrich (1953). Philosophies of India, Joseph Campbell, London: Routledge & Kegan Paul.