روش فهم متون دینی در اندیشه ابن‌رشد و اسپینوزا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه تطبیقی، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الاهیات، دانشگاه قم، قم، ایران

2 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الاهیات، دانشگاه قم، قم، ایران

3 استاد گروه فلسفه اخلاق، دانشکده الاهیات، دانشگاه قم، قم، ایران

چکیده

یکی از مسائل مهم در عرصه دین، دست‌یابی به فهم درست نوشتار و گفتار دینی است. فهم نادرست آن، به تفرقه، انحراف و حتی روی‌گردانی از دین خواهد انجامید. در سنت اسلامی، ابن‌رشد با نظریه تأویل و در سنت یهودی، اسپینوزا با نظریه تفسیری (هرمنوتیکی) خاص خود، به نحو جدّی به این مسئله پرداخته‌اند. به ‌رغم اختلاف در برخی مبانی، ساز و کاری که آن دو مطرح کرده‌اند در چگونگی دست‌یابی به فهم صحیح متون دینی، از قرابت و مشابهت فراوانی حکایت دارد. باور به دو دسته متون پنهان و آشکار، بازگرداندن متون پنهان به آشکار، حمل بر ظاهر متن، توجه ویژه به دستور زبان مبدأ، پرهیز از دخالت‌دادن پیش‌فرض‌ها و پیش‌داوری‌ها، جست‌وجوی شواهد درون‌متنی، توجه به مناسبت برای رهایی از تعارض و بهره‌جستن از روش‌های علوم طبیعی، از جمله ساز و کارهای مشترک این دو فیلسوف عقل‌گرا است. در این مقاله می‌کوشیم ابتدا به گونه توصیفی، تبیینی از ساز و کارهای یادشده مطرح کنیم و سپس به گونه‌ای مقایسه‌ای، وجوه متعدد هم‌زبانی این دو فیلسوف را در این مسئله نشان دهیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Method of Understanding Religious Texts in the Thought of Ibn Roshd and Spinoza

نویسندگان [English]

  • Muhammad Bakhshi fealeh 1
  • Mahdi Monfared 2
  • Mohsen Javadi 3
1 PhD Student in Comparative Philosophy, Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology, Qom University, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology, Qom University, Qom, Iran
3 Professor, Department of Philosophy of Ethics, Faculty of Theology, Qom University, Qom, Iran
چکیده [English]

One of the most important issues in the field of religion is to gain a proper understanding of religious writing and speech. The misunderstanding of them will lead to division, deviation and even turning away from religion. In the Islamic tradition, Ibn Roshd with the theory of tawil (esoteric interpretation of the Quran) and in the Jewish tradition, Spinoza with his own interpretive (hermeneutic) theory, have seriously addressed the issue. Despite the differences in some principles, the mechanisms they have proposed are very similar in how to achieve a correct understanding of religious texts. Believing in two categories of overt and covert texts, returning the covert texts to the overt ones, validating the appearance of the text, paying special attention to the grammar of the source language, avoiding the interference of presuppositions and prejudices, seeking intra-textual evidence, paying attention to the occasion to get rid of conflict and using natural methods are among the common mechanisms presented by these two rationalist philosophers. This article intends to first provide a descriptive explanation of the mentioned mechanisms and then comparatively show the various aspects of the harmony of these two philosophers on this issue.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ibn Roshd
  • Tawil (Esoteric Interpretation of the Quran)
  • Spinoza
  • Interpretation (Hermeneutics)
  • religious texts
قرآن کریم (1392). ترجمه: ناصر مکارم شیرازی، تهران: عابدزاده.
کتاب مقدس.
ابراهیمی ‌دینانی، غلام‌حسین (1389). درخشش ابن‌رشد در حکمت مشاء، تهران: نشر علم.
ابن ‌رشد، ابو الولید محمد بن‌ احمد (1997). فصل‌ المقال فی تقریر ما بین الشریعة والحکمة من ‌الاتصال، تصحیح: محمد عابد الجابری، بیروت: مرکز دراسات ‌الوحدة ‌العربیة.
ابن ‌رشد، ابو الولید محمد بن‌ احمد (1998). الکشف عن مناهج ‌الادلة فی عقائد الملة، تصحیح: محمد عابد الجابری، بیروت: مرکز دراسات ‌الوحدة العربیة.
اسپینوزا، بندیکت (1397). رساله الاهی‌سیاسی، ترجمه: علی فردوسی، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ ‌سوم.
الجابری، محمد عابد (1391). خوانشی نوین از فلسفه مغرب و اندلس، ترجمه: سید محمد آل‌مهدی، تهران: ثالث.
ژیلسون، اتین (1395). تاریخ فلسفه مسیحی در قرون وسطا، ترجمه: رضا گندمی ‌نصرآبادی، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب؛ تهران: سمت، چاپ ‌دوم.
فخری، ماجد (1372). سیر فلسفه در جهان اسلام، ترجمه: نصرالله پورجوادی و دیگران، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چاپ‌ دوم.
فخری، ماجد (1398). ابن‌رشد؛ زندگی، آثار و تأثیر او، ترجمه: محمد بخشی ‌فعله، قم: بوستان کتاب.
نادلر، استیون (1393). باروخ اسپینوزا (دانش‌نامه فلسفه استنفورد)، ترجمه: حسن امیری‌آرا، تهران: ققنوس.
Curley, Edwin (2001). ''Notes on a Neglected Masterpiece: Spinoza and the Science of Hermeneutics'', In: Genevieve Lloyd (ed.), Spinoza, Critical Assassments of Leading Philosophers, V. 3, London: Routledge.
Frankel, Steven (2014). ''Spinoza's Rejection of Maimonideanism'', In: Steven Nadler (ed.), Spinoza & Medieval Jewish Philosophy, London: Cambridge University Press.
Lang, Berel (2001). ''The Politics of Interpretation: Spinoza's Modernist Turn''. In: Genevieve Lloyd (ed.), Spinoza, Critical Assassments of Leading Philosophers, V. 3, London: Routledge.
Rocca, Michael Della (2008). Spinoza, London & New York: Routledge.
Rudavsky, T. M. (2014). ''The Science of Scripture: Abraham Ibn Ezra and Spinoza on Biblical Hermeneutics'', In: Steven Nadler (ed.), Spinoza and Medieval Jewish Philosophy, London: Cambridge University Press.